Boş ekranı örnek görevlerle doldur

Kullanıcı satış tablosunu açıyor ve köşedeki AI panelini ilk kez açıyor. Panel boş. Kutuda soluk bir yazı var, bir şey sorun. İmleç yanıp sönüyor. Kullanıcı bu araçla ne yapılabileceğini bilmiyor, o yüzden aklına gelen ilk işi yazıyor: gelecek çeyreğin satış tahmini. Panel kendinden emin bir yüzde veriyor. Sayının arkasında hiçbir model, hiçbir varsayım yok.

Kullanıcı burada iki yoldan birine gidiyor. Sayıyı sunuma koyuyor, ya da sonucun tutarsız olduğunu görüp “bu iş yapmıyor” diye paneli kapatıyor. Bir üçüncü kullanıcı ise boş kutuya hiçbir şey yazmadan paneli kapatıyor ve özelliğin varlığını unutuyor.

Boş kutu her şeyin istenebileceğini ima ediyor. Kullanıcı ilk isteğini AI'ın neyi iyi yaptığını bilmeden, kendi aklına gelene göre seçiyor. Aklına gelen iş çoğu zaman AI'ın zayıf olduğu işlerden biri oluyor. İlk deneme ürünün kullanıcıya verdiği ilk ders. Boş kutu bu dersi şansa bırakıyor.

Boş kutu esnek görünür. Ekip her şeyi yapabilen bir ürün kurduğunu düşünür ve kutunun yanına örnek koymayı ürünü daraltmak sanır.

Örnekler konduğunda da çoğu zaman bir kez yazılıp unutulur. Tasarım aşamasında yazılan genel cümleler (bir e-posta yaz, bir fikir ver) kullanıcının önündeki veriye bağlı değildir. Kimse onları her model güncellemesinden sonra yeniden çalıştırmaz. Bir örnek zamanla zayıf bir sonuç vermeye başlar ve ekranda durmaya devam eder.

Model bu boşluğu dolduramaz, çünkü ilk sözü söyleyemez. Sohbet çoğu üründe kullanıcının ilk mesajıyla başlar. Arayüz susarsa ilk sözü bilgisi en az olan taraf söyler, yani kullanıcı. Neyin işe yarayacağını bilen ekip, bu bilgiyi ekrana koymazsa kullanıcıya ulaştırmanın başka yolu yoktur.

Son neden ölçümde. Ekipler panelin kaç kez açıldığına bakar. Paneli açıp hiçbir şey yazmadan kapatanlar ve ilk denemede zayıf sonuç alıp dönmeyenler ayrı bir sayı olarak görünmez.

Boş ekran kullanıcıya bu üründe neyin işe yaradığını gösteren ilk yer. Oraya kullanıcının önündeki veriyle hemen çalışan ve AI'ın iyi yaptığı işlerden seçilmiş örnek görevler konur.

1. Örneği AI'ın güçlü olduğu işlerden seç. Değerlendirmede en iyi sonucu veren işleri al. Zayıf olduğu iş, gelecek tahmini ya da güncel bilgi, örnek listesine girmez.
2. Örneği açık olan veriye bağla. “Bu tablodaki eksik satırları bul” genel bir “bir e-posta yaz”dan çok daha fazla şey öğretir. Kullanıcı sonucu kendi verisinde görür ve işe yarayıp yaramadığını hemen anlar.
3. Farklı türden örnekler koy. Dört çip dört farklı iş göstersin: bul, özet çıkar, dönüştür, karşılaştır. Aynı işin dört hâli kullanıcıya tek bir yetenek öğretir.
4. Prompt metnini göster. Tıklanan örnek prompt metnini kutuya yazar ya da gönderip sohbette gösterir. Kullanıcı ne yazıldığını görür, değiştirebilir ve bir sonraki isteğini nasıl yazacağını öğrenir.
5. Örneği sına. Her örnek görev örnek veriyle düzenli çalıştırılır. Model değiştikten sonra zayıf sonuç veren örnek listeden çıkar.
6. Kutuyu açık bırak. Örnekler girişin yerini tutmaz. Kullanıcı ilk isteğini gönderince geri çekilirler.

Örnek görev bir vaat. Ekip onu seçerken “bu iş bu üründe çalışır” der. O yüzden vaat ancak sınanmış işlerden verilir.

Aynı tablo, aynı AI paneli. Soldaki boş kutu kullanıcıyı ilk aklına gelen işe, gelecek çeyreğin tahminine bırakıyor ve dayanaksız bir sayı dönüyor. Sağdaki panel açık tablodan dört örnek görev çıkarıyor ve kullanıcının tıkladığı görev ilk denemede işe yarayan bir sonuçla dönüyor.

Apple'ın üretken AI tasarım kılavuzu arama çubuğu ya da üretim promptu gibi açık uçlu girişlerde başlamayı kolaylaştıran seçilmiş öneriler¹ sunmayı öneriyor. Aynı kılavuz kullanıcıyı iyi sonuca yönlendirmenin bir yolunu neyin mümkün olduğunu ima eden çeşitli, hazır örnek girdiler diye tarif ediyor.

Google Workspace'te Gemini yan paneli kullanıcıya önerilen bir promptu seçme ya da kendi promptunu yazma² yolunu birlikte veriyor. Google'ın yardım sayfasındaki örnek promptlar açık olan öğeye dönük. Gmail için “Summarize this email.”, Sheets için “Summarize this spreadsheet.”, Slides için “Suggest images for this slide.” Örnek ekrandaki şeye bakıyor.

Microsoft, Copilot için ayrı bir prompt galerisi tutuyor. Belgesi galeriyi Copilot'ın temel senaryolarını ve yeteneklerini öne çıkaran bir katalog³ diye tanımlıyor ve amacını kullanıcının Copilot'la işini yapmayı öğrenmesi olarak koyuyor. Galeri boş ekranın taşıyamayacağı kadar çok örneği tutar. Boş ekran ise ilk üç dördünü gösterir.

Microsoft'un insan ve AI etkileşimi kılavuzunda bu yöntemin ayrı bir adı var. Sistemin neyi yapabildiğini açık etme kuralının altında olası girdileri göstermek⁴ bir tasarım deseni olarak duruyor.

Bu desenin dayanağı ürünlerin ve platform kılavuzlarının ortak uygulaması. Araştırma, boş kutunun neden işlemediğini gösteriyor.

Subramonyam ve arkadaşları büyük dil modeli arayüzlerinde kullanıcının hedefinden prompta giden yolda üç uyumsuzluk tarif ediyor. İlk ikisi modelin işi yapıp yapamayacağını bilmek ve işi ona nasıl anlatacağını bilmek⁵. Boş kutu ikisini de kullanıcıya bırakır. Sınanmış bir örnek görev ikisine de cevap verir. Bu iş yapılabilir ve böyle istenir.

Zamfirescu-Pereira ve arkadaşları yapay zekâ uzmanı olmayan katılımcıların prompt tasarımını plansız, deneme yanılmayla yürüttüğünü buldu. İnsanlara talimat verme alışkanlığı ve aşırı genelleme eğilimi⁶ etkili prompta engel oldu. Aynı çalışmada katılımcılar örnek vermenin işe yaradığını gördükten sonra bile promptlarında örneğe pek başvurmadı. Tek bir başarısız denemeden “model bunu yapamıyor” sonucuna varmak, boş kutunun önünde yaşanan şeyin ta kendisi.

Bu çalışmalar örnek görevlerin kullanımı ne kadar değiştirdiğini ölçmez. Etkisini kendi ürününde aşağıdaki sinyallerle ölç.

• Boş çıkış. Paneli açıp hiçbir şey göndermeden kapatanların payı. Örnekler işini yapıyorsa düşer.
• İlk deneme başarısı. İlk isteğin sonucunun kabul edilme, kopyalanma ya da kullanılma payı. Örnekle başlayanları ve kendi yazanları ayrı ölç.
• Örnekten kendi isteğine geçiş. Örnekle başlayan kullanıcının sonraki oturumlarda kendi yazdığı isteklerin payı. Kullanıcı yalnız örneğe tıklıyor ve hiç kendi isteğini yazmıyorsa örnekler öğretmiyor, yalnız çalıştırılıyor.
• Zayıf işe ilk istek. İlk isteklerin ne kadarı ekibin bildiği zayıf iş türlerine düşüyor (gelecek tahmini, güncel bilgi, kesin hesap)? Desen işliyorsa bu pay azalır.
• Örneğin kendi başarısı. Her örnek görevin tıklandıktan sonraki kabul oranı. En düşük olanı listeden çıkar.

Üç metin var. Denetim promptu AI özelliğinin boş ekranını, yer tutucu metinlerini ve varsa örnek listesini bulur, örneklerin nereden geldiğini ve açık veriye bağlı olup olmadığını raporlar, hiçbir dosyayı değiştirmez. Uygulama promptu örnek görevleri açık veriden üreten bir katman kurar. Önce planı gösterir, onayınla uygular ve her örneğin gerçekten çalıştığını sınayan bir test ekler. Kural kodlama ajanının kendi işi için. Sana bir AI girişi yazdığında boş ekranı boş bırakmasın.

Bu depoda kullanıcıya açılan bir AI özelliği var (sohbet, yan panel ya da AI giriş kutusu). Görevin, bu özelliğin boş ekranının kullanıcıyı ilk denemeye nasıl yönlendirdiğini denetlemek. Hiçbir dosyayı değiştirme, yalnız rapor yaz.

1. AI girişinin boş hâlini çizen bileşenleri bul: boş durum (empty state), karşılama, yer tutucu (placeholder) metni, öneri çipleri, örnek prompt listeleri.
2. Örnek ya da öneri varsa nereden geliyor: koda gömülü sabit liste mi, uzaktan yapılandırma mı, açık olan veriden (dosya, sayfa, seçim) mi üretiliyor?
3. Her örneği oku. Kullanıcının o an açık olan verisine mi bağlı, yoksa herkese gösterilen genel bir cümle mi? AI'ın bu üründe zayıf olduğu bilinen bir işi (güncel bilgi, gelecek tahmini, kesin hesap, ürünün erişemediği veri) içeriyor mu?
4. Örneğe tıklayınca ne oluyor: prompt kutuya mı yazılıyor, doğrudan mı gönderiliyor, kullanıcı gönderilen metni görebiliyor mu?
5. Örneklerin çalıştığını sınayan bir test, değerlendirme ya da kayıt var mı? Model ya da sistem promptu değişince örneklerin sonucunu kim kontrol ediyor?
6. Kullanıcı ilk isteğini gönderince örneklere ne oluyor: geri çekiliyor mu, dolu sohbette de mi duruyor?

Rapor biçimi: boş ekranın bugünkü hâlinin kısa tarifi, sonra her örnek için dosya ve satır, nereden geldiği, veriye bağlı olup olmadığı, zayıf bir işe dokunup dokunmadığı ve önerdiğin değişiklik. En sonda AI'ın bu üründe en iyi yaptığı üç işi koddan ve testlerden çıkararak öner.

Bu depodaki AI özelliğine "boş ekranı örnek görevlerle doldur" desenini uygula. Önce planı göster, onayımı aldıktan sonra kodu değiştir.

Hedef davranış:
1. Boş ekranda giriş kutusunun yanında 2-4 örnek görev dursun. Her biri farklı türden bir iş olsun (bul, özet çıkar, dönüştür, karşılaştır).
2. Örnekler mümkünse kullanıcının açık verisinden (dosya türü, sütun adları, seçili alan, sayfa türü) üretilsin. Veri yoksa ürünün temel işine dönük sabit bir listeye düşsün.
3. Örnekler yalnız AI'ın bu üründe iyi yaptığı işlerden seçilsin. Zayıf olduğu bilinen işler (güncel bilgi, gelecek tahmini, erişilemeyen veri) listeye girmesin.
4. Örneğe tıklamak prompt metnini kutuya yazsın ya da gönderip metni sohbette göstersin. Kullanıcı ne gönderildiğini görsün ve değiştirebilsin.
5. Kullanıcı ilk isteğini gönderince örnekler geri çekilsin. Giriş kutusu her zaman açık kalsın.

Uygularken:
- Örnek listesini bileşene gömme. Tek bir yapılandırmada ya da üreticide tut, her örneğe bir kimlik ver ve tıklamayı bu kimlikle ölç.
- Veriden örnek üretiyorsan kişisel ya da gizli değeri örnek metnine yazma, alan adı ve tür kullan.
- Bir test ekle: her örnek görevi örnek veriyle çalıştır, boş ya da hatalı dönen örnek olursa test düşsün. Boş ekranda en az iki örneğin çizildiğini ve ilk istekten sonra geri çekildiğini doğrulayan bir bileşen testi de yaz.

## Boş ekranı boş bırakma
- Bir AI girişi yazarken boş hâlini de yaz: kutunun yanında 2-4 örnek görev olsun.
- Örnek görevleri AI'ın bu üründe iyi yaptığı işlerden seç. Zayıf olduğu işi örnek olarak koyma.
- Örneği mümkünse ekranda açık olan veriye bağla. Genel bir cümle yerine kullanıcının dosyasındaki işi göster.
- Örneğe tıklanınca prompt metni görünsün ve düzenlenebilsin.
- Eklediğin her örnek için onu örnek veriyle çalıştıran bir test yaz.

Kullanıcı ne istediğini zaten biliyorsa örnekler ekranı kalabalıklaştırır. Komut satırında, uzman araçta ve her gün tekrar eden işte örnekleri yalnız ilk oturumlarda göster ya da kapatılabilir yap.

Örnek ürünü daraltabilir. Kullanıcı ekrandaki dört işi yapılabilecek işlerin tamamı sanabilir. Kutunun açık olduğu ve başka işlerin de istenebileceği örneklerin yanında görünsün.

Veriden üretilen örnek, verinin okunduğunu da söyler. Kullanıcı panelin açık dosyayı okuduğunu bilmiyorsa “bu e-postadaki ödeme tarihini çıkar” gibi bir öneri onu ürkütür. Panelin neyi okuduğu ekranda yazsın.

Örnek ilk denemeyi düzeltir, ikinci denemeyi düzeltmez. Kullanıcı kendi isteğini yazmaya başladığında AI'ın sınırını söylemek ve belirsiz isteği netleştirmek ayrı işler.