Tarif etmek yerine örnek göstermeye izin ver

Kullanıcı bir kafenin menü kartı için görsel istiyor. Aklındaki havayı biliyor, geçen ay bir vitrinde görüp fotoğrafını çekmiş. Yazıyor: sıcak ama sade, biraz eski fotoğraf gibi, solgun olmasın. Gelen dört görsel olmuyor. Yeni sıfatlar ekliyor: daha mat, ışık yandan, renkler daha çok kiremit. Yine olmuyor. Beşinci turda prompt bir paragrafa uzamış ama hedefe yaklaşmamış.

İstediği şeyin kendisi telefonunda duruyor. Kutu ise yalnız metin alıyor. Görsel bir niyet önce kelimeye çevriliyor, model kelimeyi yeniden görsele çeviriyor ve her çeviride bir şey kayboluyor. Kullanıcının “mat” dediği şeyle modelin “mat” diye okuduğu aynı şey olmayabilir. İkisini karşılaştıracak ortak bir referans olmadığı için kullanıcı ne kadar yaklaştığını da bilmiyor.

Aynısı metinde de olur. Bir e-postanın tonunu, bir raporun düzenini, bir tablonun biçimini tarif etmek, elindeki bir örneği göstermekten uzun sürer. Birkaç turdan sonra kullanıcı ya işi elle yapıyor ya da ilk idare eder sonuca razı oluyor.

Tarif turları uzadıkça kullanıcı istediği sonucu aramayı bırakıp razı olacağı sonucu aramaya başlıyor.

Prompt kutusu tek bir metin alanı olarak doğuyor ve öyle kalıyor. Ekipler iyi sonucu iyi prompt'un ürünü sayıyor, iyi prompt yazmayı da kullanıcının zamanla öğreneceği bir beceri. Örnek eklemek varsa bile ayrı bir özellik gibi duruyor, yazı kutusundan uzakta.

Kullanıcı da kendiliğinden örnek vermiyor. Prompt deneyimi olmayan on kişiyi izleyen bir çalışmada katılımcıların hepsi talimat yazmayı örnek göstermeye tercih etti. Görüşmeci teşvik edince çoğu örnek verdi ve işe yaradığını gördü, ama sonraki denemelerinde hiçbiri örnekleri kayda değer biçimde kullanmadı¹. İnsanlar birbirine iş anlatırken de tarif eder. Arayüz örneği davet etmezse kullanıcı insana anlatır gibi anlatmayı sürdürüyor.

Model tarafında başka bir engel var. Model örneği seçerek okumaz. Tek bir fotoğraf ışığıyla birlikte içindeki fincanı, kadrajı ve tabelayı da taşır. Anthropic'in prompt rehberi örneklerin çeşitli olmasını öneriyor, yoksa model istenmeyen kalıpları da alabilir². Örnek girdisini açıp modelin örnekten neyi aldığını göstermeyen ekip, kullanıcıyı tarif sorunundan kopya sorununa taşır. Bu riski görünce örnek girdisini hiç açmamak daha kolay görünüyor.

Üçüncü neden ölçümde. Ürün panosunda çok tur çok kullanım gibi görünür. Kullanıcının kabul ettiği sonuca kaç turda vardığını ölçmeyen ekip, uzayan tarif turlarını sorun olarak görmez.

Kullanıcı istediğini gösterebiliyorsa göstersin. Metin neyin üretileceğini söyler, örnek nasıl görüneceğini, AI da örnekten neyi aldığını üretmeden önce açıkça yazar.

1. Örneği girdinin olağan parçası yap. Prompt kutusu görsel, dosya, ekran görüntüsü ve örnek metin kabul eder. Ekleme yolu yazı kutusunun hemen yanında durur. Boş kutunun yer tutucu metni de bunu söyler: “Tarif et ya da bir örnek ekle.”
2. Örnekten neyi aldığını söyle. AI üretmeden önce örnekten okuduğu özellikleri kısa bir liste olarak gösterir: ışık, renk, ton, düzen, uzunluk. Almadığını da yazar: örnekteki kişi, logo, tabela, metin.
3. Neyin alınacağını kullanıcıya seçtir. Bir örnek içerik, stil ve yapı taşır. Kullanıcı hangisini istediğini tek tıkla seçer, yanlış okunan özelliği listeden çıkarır.
4. Bağlılığı ayarlanabilir bırak. Sonucun örneğe ne kadar yakın duracağını kullanıcı bir kaydırıcıyla ya da üç kademeyle belirler. Örneği yakından izlemek isteyen de yalnız esinlenmek isteyen de aynı yerden başlar.
5. Birden çok örnek ve karşı örnek kabul et. Tek örnek tesadüfi özellikleri de taşır. İki üç örneğin ortak noktası niyeti daha iyi söyler. “Bu kadar parlak olmasın” demenin en kısa yolu da parlak bir örnek eklemek.

Örnek tarif yükünü kullanıcıdan alır, yorumu modele bırakır. Desenin ikinci yarısı o yorumu kullanıcının önüne koymak.

Aynı menü kartı isteği, iki ayrı arayüzle. Soldaki kullanıcı aynı havayı üç turdur yeni sıfatlarla tarif ediyor. Sağdaki fotoğrafı ekliyor, AI fotoğraftan neyi aldığını ve neyi bıraktığını üretmeden önce söylüyor.

Midjourney'de kullanıcı eklediği görselin hangi rolde kullanılacağını seçiyor. Stil referansı, görsel prompt ve düzenleme referansı ayrı türler³. Belgeye göre stil referansı nesneleri ve kişileri kopyalamıyor, renk, doku ve ışık gibi genel stili alıyor. Stilin ağırlığı --sw parametresiyle 0 ile 1000 arasında ayarlanıyor, varsayılan 100. Aynı belge metin prompt'unu sade tutmayı, referansın görünüşüyle çatışabilecek stil sözcüklerinden kaçınmayı öneriyor. Metin içeriği, görsel stili taşıyor.

Adobe Firefly görseli iki ayrı yerden alıyor. Stil referansı görselin havasını, kompozisyon referansı⁴ nesnelerin kadrajdaki yerleşimini taşıyor. Stil referansı eklenince bir Strength kaydırıcısı açılıyor, sonucun referansa ne kadar bağlı kalacağını⁵ bu kaydırıcı belirliyor.

Örnekten öğrenmek görsel üretimden eski. Excel'in Flash Fill özelliğinde kullanıcı bir sütunun ilk hücresine istediği biçimi elle yazıyor. Excel kalıbı sezip⁶ sütunun geri kalanını önizleme olarak gösteriyor. Kullanıcı kuralı yazmak yerine bir örnek yazıyor ve sonucu kabul etmeden önce görüyor.

Anthropic aynı yolu geliştiricilere öneriyor. Rehberine göre örnekler Claude'un çıktısındaki biçimi, tonu ve yapıyı yönlendirmenin en güvenilir yollarından biri², en iyi sonuç için üç ile beş örnek öneriliyor. Desen geliştiriciye yazılmış bu tavsiyeyi son kullanıcının eline veriyor.

Bu desen için kamuya mal olmuş bir olay yok. Dayanak ürünlerin kendisi ve kullanıcı davranışını yakından gözleyen bir çalışma.

Zamfirescu-Pereira ve arkadaşlarının CHI 2023'te yayımlanan çalışması, prompt deneyimi olmayan on kişiyi bir sohbet botu tasarlarken izledi. Katılımcıların hepsi doğrudan talimatı örneğe tercih etti¹. Görüşmeci örnek vermelerini isteyince çoğu verdi ve örneğin işe yaradığını kendisi de söyledi. Yine de sonraki prompt tasarımlarında hiçbiri örneklere kayda değer bir yer vermedi. Yazarlar bunu insanlar arası iletişimden taşınan beklentilere bağlıyor. Olası bir açıklama olarak, katılımcılara verilen başlangıç şablonunda yalnız talimat bulunmasını da sayıyorlar. İki katılımcı örnek konuşmayı prompt'a kopyalamayı kopya çekmek gibi buldu. Bazıları da örneklerin fazla özel kalacağından, genellenmeyeceğinden çekindi.

Kullanıcı örneğin işe yaradığını görse bile kendiliğinden örneğe dönmüyor. Örnek yolunu arayüz açmalı ve tarif turları uzadığında yeniden önermeli.

Satıcı belgeleri öteki yarıyı destekliyor. Stili, kompozisyonu ve içeriği ayrı referans yapan ürünler, tek bir örneğin birden çok şey taşıdığını kabul ediyor.

Çalışma on kişiyle ve sohbet botu tasarımı üzerinde yapıldı. Görsel üretimde tur sayısını ya da örneğin kaç turu kısalttığını ölçmedi. O sayıyı kendi ürününde ölçmen gerekiyor.

• Kabule kadar tur. Kullanıcının kabul ettiği sonuca kaç turda vardığını örnekli ve örneksiz isteklerde ayrı say. Örnekli istekler daha kısa sürmüyorsa örneğin okunuşu ya da gösterilişi yerinde değil.
• Uzayan tarifte örnek payı. Üç turdan uzun süren tarif oturumlarının ne kadarında kullanıcı bir örnek ekliyor? Düşükse örnek yolu görünmüyor.
• Okuma düzeltmesi. AI'ın “örnekten aldıklarım” listesinde kullanıcının çıkardığı ya da eklediği özelliklerin payı. Yüksekse model örneği yanlış okuyor, liste de bunu üretimden önce yakalıyor.
• İstenmeyen kopya. Yalnız stil istenen işlerde çıktıda örnekteki kişinin, logonun ya da metnin görünme payı. Sıfıra yakın olmalı.
• Bağlılık ayarı. Kullanıcıların bağlılık ayarını varsayılandan ne sıklıkla değiştirdiği. Hep aynı yöne çekiliyorsa varsayılan yanlış.

Üç metin var. Denetim promptu ürünündeki prompt girdisini, örnek ekleme yolunu ve örneğin modele nasıl gittiğini tarar, yalnız rapor yazar. Uygulama promptu örnek girdisini, örnekten okunan özelliklerin listesini ve bağlılık ayarını ekler. Önce planı gösterir, onayınla uygular ve içinde kişi ile logo bulunan bir örnekle test yazar. Kural kodlama ajanının kendi çalışması için. Ona bir örnek gösterdiğinde neyi alıp neyi bırakacağını işe başlamadan söylesin.

Bu depoda kullanıcının bir AI'a istek yazdığı bir arayüz var: sohbet kutusu, üretim formu ya da editör içi komut. Görevin, kullanıcının istediğini tarif etmek yerine bir örnekle gösterip gösteremediğini ve AI'ın örnekten neyi aldığının görünür olup olmadığını denetlemek. Hiçbir dosyayı değiştirme, yalnız rapor yaz.

1. Prompt girdisini bul: bileşen, form ve modele giden isteği kuran kod. Girdi yalnız metin mi alıyor, yoksa görsel, dosya, ekran görüntüsü ya da yapıştırılan örnek metin de kabul ediyor mu?
2. Dosya ya da görsel ekleme yolu varsa nerede duruyor: yazı kutusunun yanında mı, bir menünün ya da ayarın içinde mi? Yer tutucu metin ve boş ekran örnek eklenebileceğini söylüyor mu?
3. Eklenen örnek modele nasıl gidiyor? Metin ve örnek ayrı alanlarda mı, yoksa örnek tek parça olarak prompt'a mı yapıştırılıyor? Sistem promptunda örneğin nasıl kullanılacağına (stil mi, yapı mı, içerik mi) dair talimat var mı?
4. AI üretmeden önce örnekten neyi okuduğunu kullanıcıya gösteriyor mu? Kullanıcı yanlış okunan bir özelliği çıkarabiliyor ya da ekleyebiliyor mu?
5. Sonucun örneğe ne kadar bağlı kalacağı ayarlanabiliyor mu (kaydırıcı, kademe, parametre)? Varsayılan değer ne ve kodda nerede?
6. Birden çok örnek ya da "böyle olmasın" diye bir karşı örnek eklenebiliyor mu?
7. Örnekteki kişi, logo ve metin gibi içerik öğelerinin çıktıya geçmesini önleyen ya da kullanıcıya soran bir kontrol var mı? Yüklenen örnekler nerede ve ne kadar süre saklanıyor?

Rapor biçimi: her bulgu için dosya ve satır, ne olduğu, kullanıcıya etkisi (örnek: kullanıcı elindeki görseli ekleyemediği için aynı havayı üç turdur sıfatlarla tarif ediyor) ve önerdiğin düzeltme. Bulguları kullanıcının en sık geçtiği yoldan başlayarak sırala.

Bu depodaki AI özelliğine "tarif etmek yerine örnek göstermeye izin ver" desenini uygula. Önce planı göster, onayımı aldıktan sonra kodu değiştir.

Hedef davranış:
1. Prompt girdisi metnin yanında örnek kabul eder: görsel, dosya, ekran görüntüsü ya da yapıştırılan örnek metin. Ekleme düğmesi yazı kutusunun yanında durur. Yer tutucu metin bunu söyler, örneğin "Tarif et ya da bir örnek ekle".
2. Kullanıcı örnek eklediğinde AI üretmeden önce örnekten okuduğu özellikleri kısa bir liste olarak gösterir (ışık, renk, ton, düzen, uzunluk gibi) ve almadığı içerik öğelerini ayrıca yazar (kişi, logo, metin).
3. Kullanıcı bu listeden özellik çıkarabilir ya da ekleyebilir. Örneğin hangi rolde kullanılacağını seçebilir: stil, yapı ya da içerik.
4. Sonucun örneğe bağlılığı bir kaydırıcıyla ya da üç kademeyle ayarlanır. Varsayılan orta kademedir.
5. Birden çok örnek ve en az bir karşı örnek ("böyle olmasın") eklenebilir.
6. Modele giden istekte metin ve örnek ayrı alanlarda gider. Metin neyin üretileceğini, örnek nasıl görüneceğini taşır. Seçilen özellikler ve bağlılık düzeyi açık talimat olarak eklenir.

Uygularken:
- Örnekten özellik çıkarmayı ayrı bir adım yap. Liste kullanıcıya gösterilmeden üretim başlamasın.
- Yüklenen örneğin nerede ve ne kadar süre saklandığını belirle, arayüzde tek satırla söyle.
- Yalnız metinli akışı bozma. Örnek eklenmediğinde her şey bugünkü gibi çalışsın.
- Bir test ekle: içinde bir kişi ve bir logo bulunan bir örnek ver, yalnız stili seç. Özellik listesinin kişiyi ve logoyu "alınmadı" diye gösterdiğini ve modele giden isteğin bunları içerik olarak taşımadığını doğrula.

## Örnek gösterilince neyi aldığını söyle
- Kullanıcı bir örnek verdiğinde (dosya, ekran görüntüsü, kod parçası, metin) işe başlamadan önce örnekten neyi alacağını madde madde yaz: biçim, ton, yapı, adlandırma, düzen.
- Örnekte olup almayacağın şeyleri de yaz: içerik, adlar, veriler, örneğe özgü ayrıntılar.
- Tek örnekten kural çıkarırken emin olmadığın özelliği sor. Tesadüfi bir ayrıntıyı kural sayma.
- Tarif üç turdan sonra hâlâ tutmuyorsa kullanıcıdan bir örnek iste.
- Örnek ile yazılı talimat çeliştiğinde hangisini izleyeceğini sor, sessizce birini seçme.

Kullanıcı ne istediğini kelimeyle rahatça söyleyebiliyorsa örnek kutusu gürültüdür. Bir tarih, bir sayı ya da tek bir düzeltme için örnek istenmez. Örnek yolu tarif turları uzadığında öne çıkmalı, her isteğin önüne bir yükleme alanı konmamalı.

Örnek niyetin tamamını taşımaz. Tek örnek tesadüfi özellikleri de taşır, model bunları niyet sanabilir. Okunan özelliklerin listesi bu yüzden atlanamaz. Liste olmadan örnek, kullanıcının göremediği bir tarife dönüşür.

Örnek eklemek başkasının işini kopyalamanın da en kısa yolu. Bir fotoğrafçının işi, bir markanın kampanyası, bir müşterinin yüzü örnek olarak gelebilir. Desen örnekten neyin alındığını görünür kılar, hak sorununu çözmez. Örnekteki kişiyi ve logoyu almadığını söyleyen ürün bu sınırı kullanıcıya da hatırlatmış olur.

Örnek kişisel veri de taşıyabilir: ekran görüntüsünde bir müşterinin adı, belgede bir maaş. Yüklenen örneğin nerede ve ne kadar süre saklandığını da aynı anda kararlaştır.