AI'ın ürettiğini etiketle

Telefonun kilit ekranına bir gazetenin adıyla bildirim düşüyor. Cümle çarpıcı: belediye başkanı tutuklandı. Okur haberi gazeteye mal ediyor, belki bir arkadaşına iletiyor. Oysa bu cümleyi gazete yazmadı. Gazete üç ayrı bildirim göndermişti ve biri başkan hakkında soruşturma izni istendiğini söylüyordu. Telefonun AI'ı üçünü tek cümlede topladı ve toplarken anlamı değiştirdi.

Özet kaynağın yerinde ve kaynağın kılığında duruyor: aynı kart, aynı logo, aynı yazı. Okurun gözünde bir metnin yazarı kartın üstündeki addır. AI ayrı bir yazar olduğu hâlde arayüz onun cümlesini kaynağın imzasıyla sunuyor. Yanlış ortaya çıkınca okur gazeteye kızıyor. Gazete yazmadığı bir cümlenin bedelini ödüyor, AI ise görünmez kalıyor.

Zarar ekranda da kalmıyor. Ekran görüntüsü paylaşıldığında etiket yoksa, metni kimin yazdığını sonradan düzeltmenin de yolu kalmıyor. Etiketsiz AI metni kaynağın imzasıyla dolaşır, yanlışsa yanlışı da onun imzasıyla taşır.

Etiket ürünü kusurlu gösterir gibi gelir. Ekip AI'ın ürettiğini doğal görünsün diye kaynağın kılığına sokar, çünkü en akıcı deneyim fark edilmeyen deneyim sayılır.

Etiketin bir bedeli de var ve bu bedel gerçek. “AI tarafından üretildi” yazan bir etiket doğru içeriğe de gölge düşürüyor. Ekip etiketi bir kayıp olarak görüyor ve en sessiz yere koyuyor ya da hiç koymuyor.

Model ürettiği metne kendiliğinden imza atmaz. Bildirim özeti bildirim gibi, başlık özeti başlık gibi yazılır. Metni kimin yazdığını metnin kendisi söylemez, onu çizen arayüz söyler. Arayüz susarsa kimse söylemez.

Son neden ölçümde. Ekipler özetin okunma ve tıklanma sayısına bakar. Okurun özeti kime mal ettiği hiçbir panoda görünmez. Bu bilgi ancak kaynak şikâyet ettiğinde ortaya çıkar.

AI'ın ürettiği metin kendi imzasını taşır. Okur bir bakışta neyin kaynaktan, neyin AI'dan geldiğini ayırır ve aslına bir tıkla ulaşır.

1. Görsel olarak ayır. AI metni kaynağın metniyle aynı kartta, aynı yazıyla durmaz. Ayrı bir blok, bir simge ve farklı bir yazı biçimi okura metnin başka bir elden çıktığını söyler.
2. Etikette AI'ın ne yaptığını söyle. Tek başına “AI” yetmez. “3 bildirimin özeti”, “çevrildi”, “yeniden yazıldı” gibi AI'ın yaptığı işi yaz. Okur etiketin anlamını kendi tahminine bırakmaz.
3. Aslına götür. Etiketin yanında kaynağın kendi metnine giden tek bir tık olur. Okur kuşkulandığında kontrol eder, kaynak da kendi cümlesiyle görünür.
4. Etiketi içerikle taşı. Bildirim, kopyalanan metin, paylaşılan bağlantı, dışa aktarılan dosya. Etiket ürünün dışına da gider. Görsel, ses ve videoda bu işi makine okunur bir işaret yapar.
5. Görünürlüğü riske göre ayarla. Haberde, sağlıkta ve parada etiket metnin üstünde durur. Yalnız yazımı düzelten küçük bir değişiklikte daha sade olabilir.

Etiket kaynağı korur. Okur bir yanlışı gördüğünde onu doğru adrese, AI'a ve onu sunan ürüne yazar.

Aynı kilit ekranı, aynı üç bildirim. Soldaki özet gazetenin adı altında gazetenin bildirimi gibi duruyor ve üç başlığı birleştirirken anlamı değiştiriyor. Sağdaki özet kimin yazdığını söyleyen bir etiketle duruyor, hassas içerik uyarısı taşıyor ve okuru asıl bildirimlere götürüyor.

Apple'ın üretken AI tasarım kılavuzu uygulamaya AI'ı nerede ve ne zaman kullandığını söylemeyi¹ kural olarak koyuyor ve AI'ın ürettiği içeriği insanın yazdığı içerik gibi göstermemeyi istiyor. Apple aşağıdaki olaydan sonra kendi bildirim özetlerini bu yönde değiştirdi.

Meta 2024'te AI ile üretildiğini tespit ettiği görsellere “Made with AI” etiketi koydu. Rötuş araçlarıyla küçük düzeltme yapılmış fotoğraflar da bu etiketi aldı. Meta etiketlerinin insanların beklentisiyle her zaman örtüşmediğini² yazdı ve adını “AI info” diye değiştirdi. Eylülde, yalnız AI araçlarıyla düzenlendiğini tespit ettiği içerikte etiketi gönderinin menüsüne taşıyacağını, AI'ın ürettiği içerikte görünür bırakacağını duyurdu.

YouTube gerçekçi görünen değiştirilmiş ya da sentetik içerikte etiketi çoğu videoda açılan açıklamaya koyuyor. Sağlık, haber, seçim ve finans gibi hassas konularda videonun üstünde daha görünür bir etiket³ gösteriyor.

Google arama sonuçlarındaki AI Overviews'u yardım sayfasında AI'ın ürettiği, bağlantılarla birlikte gelen bir özet⁴ diye tanımlıyor ve okura cevabı kontrol etmek için bu bağlantılara tıklamasını öneriyor.

Apple Intelligence, Aralık 2024. Apple'ın bildirim özeti, BBC'nin haber bildirimlerini özetlerken UnitedHealthcare CEO'sunun cinayetinde ana şüpheli olan Luigi Mangione'nin intihar ettiğini yazdı⁵. Haber yanlıştı ve BBC'nin bildirimi gibi göründü. BBC 13 Aralık'ta Apple'a şikâyet etti. Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), bir yayın kuruluşuna mal edilen yanlış bilginin kuruluşun güvenilirliğine bir darbe⁵ olduğunu yazdı ve özelliğin kaldırılmasını istedi. Apple Ocak 2025'te iOS 18.3 ile özetlenmiş bildirimleri italik yazı ve simgeyle ötekilerden ayırdı⁶, haber ve eğlence uygulamalarının özetlerini geçici olarak kapattı. Düzeltmenin bir yarısı etiketti.

Aynı sorun sohbet asistanlarında daha geniş. EBU'nun koordine ettiği ve BBC'nin yürüttüğü çalışmada 22 kamu yayın kuruluşunun gazetecileri dört AI asistanının haber sorularına verdiği cevapları inceledi. Cevapların %45'inde en az bir önemli sorun⁷ vardı, %31'inde ciddi kaynak sorunu⁷ vardı: eksik, yanıltıcı ya da yanlış atıf. Her yanlış atıf kaynağın söylemediği bir cümleyi ona yükler.

Etiketin bedelini Altay ve Gilardi ölçtü. ABD ve Birleşik Krallık'ta 4.976 katılımcıyla⁸ yapılan iki deneyde “AI tarafından üretildi” etiketi, başlık doğru ya da yanlış, insan ya da AI yazmış olsun, başlığın algılanan doğruluğunu ve paylaşılma isteğini düşürdü. Etki “yanlış” etiketininkinden üç kat küçüktü⁸. Okurlar etiketi metni baştan sona AI'ın yazdığı ve kimsenin denetlemediği şeklinde okudu. Yazarlar etiketin anlamının açıkça söylenmesini öneriyor.

Avrupa Birliği'nde bu artık bir yükümlülük. Yapay Zekâ Yasası'nın 50. maddesine göre kamuyu ilgilendiren konularda bilgilendirmek için yayımlanan metni AI ile üreten ya da değiştiren, metnin yapay olarak üretildiğini açıklamak⁹ zorunda. Metin insan incelemesinden ya da editoryal denetimden geçtiyse ve yayının editoryal sorumluluğunu bir kişi ya da kurum taşıyorsa bu yükümlülük kalkıyor. Sentetik içerik üreten sistemlerin sağlayıcıları çıktıyı makine okunur biçimde işaretlemek zorunda. Bu madde 2 Ağustos 2026'dan beri uygulanıyor¹⁰. O tarihten önce piyasaya çıkmış sistemlere makine okunur işaret için 2 Aralık 2026'ya kadar süre¹¹ tanındı.

EBU çalışması asistanların cevaplarını ölçtü, okurun yanlışı kime mal ettiğini ölçmedi. Altay ve Gilardi'nin deneyi çevrim içi bir ortamda yapıldı. İkisi de bu desenin etkisini doğrudan ölçmez, sorunun ve etiketin bedelinin yönünü gösterir.

• 13 Aralık 2024Apple'ın AI bildirim özeti BBC'nin yayımlamadığı yanlış bir haberi BBC'ye mal etti

• Atıf testi. AI metninin ekran görüntüsünü ürünü bilmeyen bir grup okura göster ve metni kimin yazdığını sor. Kaynağa mal edenlerin payı sıfıra yaklaşmalı.
• Aslına tıklama. Etiketin yanındaki bağlantının tıklanma oranı, özellikle hassas içerikte. Hiç tıklanmıyorsa bağlantı ya görünmüyor ya da okur özete körü körüne güveniyor.
• Kaynaktan gelen şikâyet. Yayıncı, yazar ya da satıcı gibi kaynak sahiplerinin “bunu biz yazmadık” diye açtığı talepleri say.
• Dışarıda kalan etiket. Paylaşılan, kopyalanan ya da dışa aktarılan AI metinlerinin ne kadarı etiketini koruyor? Örneklemle denetle.
• Etiketin bedeli. Etiketli ve etiketsiz sürümde doğru içeriğe duyulan güveni karşılaştır. Etiket doğru içeriği de cezalandırıyorsa metnini netleştir.

Üç metin var. Denetim promptu AI'ın ürettiği metnin arayüzde, bildirimlerde, e-postalarda ve dışa aktarımlarda nasıl göründüğünü tarar, kaynağın metniyle karışan yerleri raporlar ve hiçbir dosyayı değiştirmez. Uygulama promptu AI metnine bir veri alanı ve tek bir etiket bileşeni ekler, etiketin içerikle birlikte taşınmasını sağlar. Önce planı gösterir, onayınla uygular ve etiketsiz AI metni çizilirse düşen bir test ekler. Kural kodlama ajanının kendi işi için. AI çıktısını kullanıcıya gösteren her kodda etiketi unutmasın.

Bu depoda AI'ın ürettiği ya da değiştirdiği metinleri (özet, çeviri, yeniden yazım, otomatik cevap, üretilen başlık) kullanıcıya gösteren bir ürün var. Görevin, bu metinlerin kaynağın ya da bir insanın yazdığı metinden ayırt edilip edilmediğini denetlemek. Hiçbir dosyayı değiştirme, yalnız rapor yaz.

1. Model çıktısının kullanıcıya ulaştığı her yolu bul: arayüz bileşenleri, bildirimler (push, e-posta, SMS), paylaşım bağlantıları, dışa aktarma (PDF, CSV, panoya kopyalama), API yanıtları, herkese açık sayfalar.
2. Her yolda bak: AI metni ayrı bir bileşende mi, yoksa kaynağın metniyle aynı kartta, aynı yazı biçimiyle, kaynağın adı ya da logosu altında mı duruyor?
3. Veri modelinde bir metnin AI tarafından üretildiğini söyleyen bir alan (örnek: generatedBy, isAiGenerated, model, kaynak kimliği) var mı? Bu alan arayüze, bildirime ve dışa aktarıma kadar taşınıyor mu, yoksa bir katmanda düşüyor mu?
4. Etiket varsa ne söylüyor: yalnız "AI" mı, yoksa AI'ın ne yaptığını (özetledi, çevirdi, yeniden yazdı) mı? Kaynağın aslına giden bir bağlantı var mı?
5. Haber, sağlık, para ya da hukukla ilgili içerikte etiket daha görünür mü?
6. Ürün Avrupa Birliği'nde kullanıcıya açılıyorsa: kamuya yönelik yayımlanan AI metinlerinde açıklama var mı, üretilen görsel, ses ve videoda makine okunur bir işaret (meta veri, C2PA bilgisi ya da filigran) var mı?

Rapor biçimi: her çıktı yolu için dosya ve satır, AI metninin nasıl göründüğü, etiket var mı ve ne diyor, kaynağa bağlantı var mı, etiketin düştüğü yer ve önerdiğin düzeltme. Kaynağın adı altında etiketsiz görünen yollardan başla.

Bu depodaki AI çıktılarına "AI'ın ürettiğini etiketle" desenini uygula. Önce planı göster, onayımı aldıktan sonra kodu değiştir.

Hedef davranış:
1. AI'ın ürettiği ya da değiştirdiği her metin veri modelinde bunu söyleyen bir alan taşısın: ne yaptığı (özet, çeviri, yeniden yazım), hangi kaynaktan, ne zaman.
2. Arayüzde AI metni kaynağın metninden ayrı çizilsin: ayrı kart ya da blok, simge ve yazı biçimi. Kaynağın adı ve logosu yazarmış gibi AI metninin üstünde durmasın.
3. Etiket AI'ın ne yaptığını söylesin ("3 bildirimin AI özeti", "AI ile çevrildi"). Yanında kaynağın aslına giden tek tıklık bir bağlantı olsun.
4. Etiket içerikle taşınsın: bildirim, e-posta, panoya kopyalanan metin, paylaşılan bağlantı ve dışa aktarılan dosya. Üretilen görsel, ses ve videoya makine okunur bir işaret (meta veri) eklensin.
5. Haber, sağlık, para ve hukuk içeriğinde etiket metnin üstünde, daha görünür dursun. Yalnız yazımı düzelten küçük değişikliklerde etiket daha sade olabilir.

Uygularken:
- Etiketi tek bir bileşende topla, AI metni çizen her yer onu kullansın.
- Etiket alanını veri katmanında zorunlu yap. Arayüzde sonradan eklenen bir süs olarak bırakma.
- Bir test ekle: AI üretimi bayrağı taşıyan bir metni etiket bileşeni olmadan çizen ya da dışa aktaran bir yol varsa test düşsün. Bildirim ve dışa aktarma çıktısında etiket metninin bulunduğunu da doğrula.

## AI'ın ürettiğini etiketle
- Kullanıcıya AI çıktısı gösteren her kodda çıktıyı kaynağın ya da insanın metninden ayrı çiz ve etiketle.
- Etikete AI'ın ne yaptığını yaz: özetledi, çevirdi, yeniden yazdı. Yalnız "AI" yazma.
- AI metnini kaynağın adı, logosu ya da imzası altında, kaynağın kendi metniymiş gibi gösterme.
- Etiketi veri katmanında taşı ki bildirimde, e-postada ve dışa aktarımda düşmesin.
- AI metninin yanına kaynağın aslına giden bir bağlantı koy.

Kullanıcının kendi yazdığı ve AI'ın yalnız yazımını düzelttiği metinde her kelimeye etiket gerekmez. AB yasası da standart düzenlemeye yardım eden ya da girdinin anlamını önemli ölçüde değiştirmeyen sistemleri işaretleme yükümlülüğünün dışında tutuyor. Etiket, metnin yazarı değiştiğinde gerekir.

Belirsiz etiket bedelsiz değil. Yalnız “AI” yazan bir etiket doğru içeriğe de gölge düşürür. Meta'nın “Made with AI” etiketi rötuşlu fotoğraflara da yapıştı ve Meta etiketin adını ve yerini değiştirdi. Etiket AI'ın ne yaptığını söylemeli.

Her yerde aynı büyüklükte duran etiket bir süre sonra okunmaz. Görünürlüğü içeriğin riskine göre ayarla, her etiketi kırmızı uyarıya çevirme.

Etiket yanlışı düzeltmez. Okur yanlışı artık doğru adrese yazar, ama yanlış hâlâ yanlış. Özetin doğruluğu ayrı bir iş, etiket yalnız metni kimin yazdığını söyler.