Bilgisinin hangi tarihte kaldığını söyle

Kullanıcı bir kütüphanenin son sürümünü, bir hizmetin fiyatını, bir şirketin yöneticisini soruyor. AI cevabı hemen ve kesin veriyor. Cevap, modelin eğitim verisinin bittiği gün doğruydu. O günden bu yana aylar, belki iki yıl geçti ve cevap bunu söylemiyor.

Model zamanı kendiliğinden bilmez. Ürün ona bugünün tarihini vermezse eğitim verisinin son günlerini bugün sanar. Verisinde en son gördüğü sürüm ona son sürüm gibi gelir, en son okuduğu yönetici hâlâ görevdedir. Cümlede tarih olmadığı için kullanıcı da aynı varsayımla okur.

Zarar sessiz büyüyor. Eski sürümle kurulan proje ilk güncellemede kırılıyor, eski fiyatla hazırlanan teklif tutmuyor, görevden ayrılmış birine e-posta gidiyor. Kullanıcı hatanın kaynağını AI'da aramıyor, çünkü cevap bir zamanlar doğruydu ve yanlış olduğunu gösteren hiçbir işaret taşımıyordu.

Tarihi yazılmamış bilgi, okurun gözünde bugünün bilgisidir.

Ekipler bilgi kesim tarihini modelin teknik bir özelliği sayar. Tarih model kartında durur, sohbet ekranına inmez. Demoda sorulan sorular da zamandan bağımsızdır: bir metni kısalt, bir e-posta yaz, bir fonksiyonu açıkla. Eskiyen cevap ancak ürün aylarca kullanıldıktan sonra görünür.

Sınırın kendisi de bulanık. Cheng ve arkadaşları, modellerin bilgisinin güncel kaldığı son noktanın konuya ve kaynağa göre değiştiğini ve üreticinin bildirdiği tarihten çoğu zaman farklı olduğunu¹ buldu. Nedenlerden biri yeni web taramalarının içinde kalan bol miktarda eski veri. Üreticinin yazdığı tarih bu yüzden kaba bir sınır. Modelin “bugün” sandığı gün daha da belirsiz, çünkü ürün söylemedikçe ona hiçbir tarih ulaşmaz.

Üçüncü neden ölçümde. Değerlendirme setleri genellikle zamanla değişmeyen sorulardan kurulur ve cevabın doğru olup olmadığına bakar. Bir sürüm sorusunun doğru cevabı altı ay sonra değişir ama set değişmez. Eskiyen cevap setin gözünde doğru kalmaya devam eder.

Modelin bilgisi bir tarihte durur. Cevabın güncelliğe bağlı olduğu yerde AI ya güncel kaynağa gider ya da bilgisinin hangi tarihte kaldığını söyler.

1. Modele bugünün tarihini ver. Bugünün tarihini her konuşmada sistem promptuna kodla ekle. Tarihi bilmeyen model aradaki boşluğu hesaplayamaz.
2. Güncelliğe bağlı soruyu tanı. Fiyat, sürüm, yasa, görevli kişi, kur, son haber: cevabı zamanla değişen sorular. AI bu sorularda bilgisinin yaşını hesaba katar.
3. Önce güncel kaynağa git. Arama, paket kayıt defteri ya da şirketin kendi verisi açıksa AI cevabı oradan verir ve kaynağı tarihiyle birlikte cevabın yanına koyar.
4. Kaynak yoksa tarihi söyle. Arama kapalıysa AI bildiği en son bilgiyi verir, bilgisinin hangi tarihte kaldığını ve o günden sonra değişmiş olabileceğini aynı cümlede söyler. Arama açılabiliyorsa yolunu gösterir.
5. Uyarıyı gereken yerde ver. Zamandan bağımsız işlerde (yazım, özet, çeviri, kod açıklaması) tarih uyarısı yok. Her cevaba eklenen uyarı kısa sürede okunmaz olur.

Tarih ve kaynak birlikte durunca kullanıcı cevabın yaşını görür ve neyi ayrıca kontrol edeceğine kendisi karar verir.

Aynı kurulum sorusu, iki ayrı asistanla. Soldaki eğitim verisindeki son sürümü bugünün son sürümü diye veriyor. Sağdaki önce paket kayıt defterine bakıyor, güncel sürümü tarih ve kaynakla veriyor ve kendi bilgisinin nerede kaldığını da söylüyor.

Anthropic model sayfasında her model için iki ayrı tarih yazıyor. Güvenilir bilgi kesim tarihi², modelin bilgisinin en geniş ve güvenilir olduğu son tarih. Eğitim verisi kesim tarihi ise kullanılan verinin daha geniş aralığı. İki tarih, kesimin tek bir gün olmadığını kabul ediyor.

Claude'un web ve mobil uygulamaları bu bilgiyi sohbete taşıyor. Anthropic'in yayımladığı sistem promptlarına göre uygulama her konuşmanın başında modele bugünün tarihini veriyor³. Ocak 2026 tarihli Claude Sonnet 4.5 promptu, güncel bir olay sorulduğunda modelin bilgi kesim tarihine göre bildiği en son bilgiyi vermesini, o günden sonra değişmiş olabileceğini söylemesini ve web aramasını açmayı önermesini⁴ istiyor. Aynı prompt kesim tarihinin, konuyla ilgisi yoksa hatırlatılmamasını da söylüyor.

OpenAI, GPT-5'in model sayfasında bilgi kesim tarihini 30 Eylül 2024⁵ diye veriyor. Tarih geliştiriciye yazılmış. Son kullanıcıya inip inmeyeceği ürünü kuranın kararı.

Google, Gemini API'deki Google Search bağlamasını bu boşluk için tarif ediyor. Bağlama açıkken model bilgi kesim tarihinin ötesinde⁶ daha doğru cevap verebiliyor ve doğrulanabilir kaynak gösterebiliyor.

Gemini 3, Kasım 2025. Andrej Karpathy, Gemini 3'ü erken erişimle denedi. Model ona 2025 yılında olduklarına inanmadı⁷ ve kendisini kandırmaya çalıştığını söyledi. Karpathy'nin gösterdiği haberleri ve görselleri sahte saydı, gerçek Wikipedia sayfalarının üretilmiş olduğunu savundu. Karpathy sonradan Google Search aracını açmayı unuttuğunu fark etti. Araç açılınca model interneti taradı ve yanıldığını kabul etti. Karpathy kendisine eski bir sistem promptuyla erken bir sürüm verilmiş olabileceğini de yazdı. Olay iki şeyi birlikte gösteriyor. Güncel kaynağı olmayan model eğitim verisinin zamanında yaşıyor. Güncel kaynağa erişince aynı model hatasını kendisi düzeltiyor.

Araştırma tarafında Dated Data¹ çalışması, açık eğitim veri setleri üzerinde etkili bilgi sınırının bildirilen tarihten neden ayrıldığını inceledi. Yeni Common Crawl dökümleri hatırı sayılır miktarda eski veri taşıyor. Yinelenen metni ayıklama yöntemleri anlamca aynı ve neredeyse aynı metinleri kaçırıyor. İkisi birlikte, modelin bir konuda bildiği son tarihi üreticinin yazdığı tarihten ayırabiliyor.

Bu kanıtlar bir olaydan, açık veri setlerinden ve satıcıların kendi tarifinden geliyor. Senin ürününde eski cevabın ne sıklıkla verildiğini söylemez. Bunu ancak kendi güncelliğe bağlı sorularını güncel kaynakla karşılaştırarak öğrenirsin.

• 18 Kasım 2025Gemini 3 erken erişimde 2025 yılında olunduğuna inanmadı

• Eski cevap payı. Güncelliğe bağlı sorulardan bir örneklem al ve cevapları güncel kaynakla karşılaştır. Eski bilgiyi tarih ya da uyarı vermeden sunan cevapların payı sıfıra yakın olmalı.
• Tarih ya da kaynak taşıyan cevap. Güncelliğe bağlı sorulara verilen cevapların ne kadarı bir kaynak ve tarih ya da bilgi kesim tarihi taşıyor? Hedef hepsi.
• Gereksiz uyarı. Zamandan bağımsız sorulara eklenen tarih uyarılarını say. Desen yerindeyse bu sayı düşük.
• Tarih sorusu. “Bugün ayın kaçı?” ve “Bu bilgi ne zamandan?” sorularını günlükte say. Sık soruluyorsa kullanıcı tarihi göremiyor.
• Eskimiş diye düzeltilen cevap. Kullanıcının “bu eski” diye düzelttiği ya da olumsuz işaretlediği cevaplar.

Üç metin var. Denetim promptu ürünündeki AI'ın modele bugünün tarihini verip vermediğini, güncelliğe bağlı soruları nasıl cevapladığını ve cevapta tarih ya da kaynak olup olmadığını tarar, yalnız rapor yazar. Uygulama promptu deseni koda geçirir. Önce planı gösterir, onayınla tarihi ve kesim tarihini sistem promptuna koyar, güncel kaynağa yönlendirir ve bunu sınayan testler ekler. Kural kodlama ajanının kendi çalışması için: ajanın bir kütüphanenin son sürümünü ezberden yazmasın.

Bu depoda kullanıcının sorularını cevaplayan bir AI özelliği var. Görevin, AI'ın eski bilgiyi bugünün bilgisi gibi sunup sunmadığını denetlemek. Hiçbir dosyayı değiştirme, yalnız rapor yaz.

1. Modele giden sistem promptunu ve mesaj kurulumunu bul. Bugünün tarihi her istekte ekleniyor mu? Promptta elle yazılmış, eskimiş bir tarih var mı?
2. Kullanılan modeli ve sağlayıcının belgesindeki bilgi kesim tarihini bul. Bu tarih kodda, promptta ya da arayüzde bir yerde geçiyor mu? Model değiştiğinde güncellenecek tek bir yer var mı?
3. Web araması, belge araması ya da canlı veri aracı var mı? Hangi durumda çağrılıyor? Fiyat, sürüm, yasa, görevli kişi, kur ve son haber gibi güncelliğe bağlı sorularda çağrılması için bir kural var mı?
4. Araç kapalıyken, yetkisi yokken ya da hata verdiğinde ne oluyor? Model sessizce kendi bilgisinden mi cevap veriyor, bunu kullanıcıya söylüyor mu?
5. Cevabın arayüzünde kaynak ve tarih gösteriliyor mu? Gösterilen tarih kaynağın kendi tarihi mi, aramanın yapıldığı gün mü?
6. Önbellek ve kayıtlı cevaplar: eski bir cevap tarihsiz olarak yeniden gösteriliyor mu?

Rapor biçimi: her bulgu için dosya ve satır, ne olduğu, kullanıcının nasıl eski bilgi alabileceği (örnek: arama kapalıyken bir kütüphanenin iki sürüm eski kurulum komutu verilir) ve önerdiğin düzeltme. Bulguları en sık sorulan güncelliğe bağlı sorulardan başlayarak sırala.

Bu depodaki AI özelliğine "bilgisinin hangi tarihte kaldığını söyle" desenini uygula. Önce planı göster, onayımı aldıktan sonra kodu değiştir.

Hedef davranış:
1. Her istekte sistem promptuna bugünün tarihini kullanıcının saat dilimiyle ekle.
2. Kullanılan modelin bilgi kesim tarihini sağlayıcının belgesinden al, yapılandırmada tek bir yerde tut ve sistem promptuna yaz.
3. Promptta güncelliğe bağlı soruları tarif et (fiyat, sürüm, yasa, görevli kişi, kur, son haber) ve bu sorularda önce eldeki güncel kaynağı kullanmasını iste.
4. Güncel kaynak kullanıldıysa cevabın yanında kaynağı ve kaynağın tarihini göster.
5. Güncel kaynak yoksa ya da hata verdiyse model bildiği en son bilgiyi verir, bilgisinin hangi tarihte kaldığını ve o günden sonra değişmiş olabileceğini aynı cevapta söyler. Arama açılabiliyorsa kullanıcıya yolunu gösterir.
6. Zamandan bağımsız sorularda (yazım, özet, çeviri, kod açıklaması) tarih uyarısı ekleme.

Uygularken:
- Bugünün tarihini modelin tahminine bırakma, kod ekler.
- Kesim tarihini promptlara tek tek yazma, tek yapılandırmadan oku. Model değişince yalnız orayı güncelle.
- Testler ekle: (a) aramayı kapatıp bir paketin son sürümünü sor, cevabın bilgi kesim tarihini söylediğini doğrula. (b) aramayı açıp aynı soruyu sor, cevabın kaynak ve tarih taşıdığını doğrula. (c) zamandan bağımsız bir soruda tarih uyarısı çıkmadığını doğrula.

## Bilgisinin tarihini söyle
- Sürüm, fiyat, yasa, API ya da görevli kişi gibi değişen bir bilgiyi ezberden yazma. Önce güncel kaynağa bak: paket kayıt defteri, resmî belge, depodaki kilit dosyası.
- Güncel kaynağa bakamıyorsan bunu söyle. Bilginin eğitim verinden geldiğini ve eskimiş olabileceğini yaz.
- Bugünün tarihini ortamdan al (ör. `date` komutu), tahmin etme.
- Raporda güncel bilginin kaynağını ve tarihini göster.
- Zamandan bağımsız işlerde tarih uyarısı ekleme.

Zamandan bağımsız işlerde bu desen gerekmez. Bir paragrafı kısaltmak, bir fonksiyonu açıklamak ya da bir e-postayı çevirmek için modelin bilgisinin tarihi önemsiz.

Kaynak da eskiyebilir. Arama iki yıllık bir blog yazısını getirebilir. Cevabın yanında aramanın yapıldığı gün yazıyorsa ama kaynağın kendi tarihi yazmıyorsa kullanıcı yine yanılır. Gösterilen tarih kaynağın tarihi olmalı.

Kesim tarihi kaba bir sınır. Dated Data'nın gösterdiği gibi model belirli bir konuda bildirilen tarihten başka bir noktada kalmış olabilir. Tarihi söylemek kullanıcıyı uyarır, cevabın o tarihe kadar doğru olduğunu garanti etmez.

Desen eski bilgiyi tanıtır, doğru bilgiyi getirmez. Güncel cevap için güncel kaynak gerekir. Arama ya da canlı veri bağlantısı olmayan bir üründe desen yalnız uyarı verebilir.