Yalnız seçilen bölümü yeniden üret

Ekip lideri AI'a aylık bültenin taslağını yazdırdı. Dört paragraf var. Üçünü beğeniyor: biri sürüm notunu tarihiyle veriyor, biri iki ekip arkadaşına teşekkür ediyor, biri gelecek ayın planını anlatıyor. Yalnız giriş fazla resmî. Yazıyor: “Girişi daha samimi yap, gerisine dokunma.”

Gelen metnin girişi istediği gibi. Ama teşekkür paragrafından bir ad düşmüş, sürüm notundaki tarih silinmiş, plan paragrafı başka cümlelerle anlatılmış. Kullanıcı bir paragraf istedi, dört paragraf aldı. Şimdi bütün metni eskisiyle yan yana koyup neyin kaybolduğunu arıyor.

Aynı şey görselde ve kodda da oluyor. Portredeki yüzü beğenen kullanıcı yalnız arka planı değiştirmek istiyor, yeni görselde yüz de değişiyor. Tek bir fonksiyonu düzelttiren geliştirici dosyanın başka yerlerinde de değişmiş satırlar buluyor.

Her düzeltme turu, beğenilen kısmı yeniden riske atıyor. Kullanıcı düzelttikçe kaybediyor.

Bütün çıktıyı yeniden üretmek ürün için en ucuz yol. Aynı isteği küçük bir notla bir daha göndermek yeter. Seçimle çalışmak ise ayrı bir iş: seçimin konumunu tutmak, modele yalnız o parçayı yazdırmak, dönen parçayı doğru yere koymak, görselde maske çizmek. Ekipler “gerisine dokunma” cümlesini prompt'a ekleyip bu işi modele bırakıyor.

Model bu ricaya güvenilir biçimde uymuyor. Yeniden yazarken metni kendi zevkine göre akıcı hâle getiriyor ve istenmeyen yerlere de dokunuyor. ChatGPT'nin dil bilgisi düzeltmesini inceleyen 2023 tarihli bir değerlendirme, modelin fazla düzeltmeye yattığını ve en az değişiklik ilkesine uymadığını¹ yazıyor. Bu eğilim düzeltme işinde bile görülüyorsa, “daha samimi yap” gibi açık uçlu bir istekte modelin yalnız giriş paragrafında durmasını beklemek iyimserlik.

Üçüncü neden ölçümde. Yeniden üretme düğmesine basılması etkileşim sayılır. Beğenilen bir cümlenin kaybolması hiçbir yerde kayda geçmez. Kullanıcı eski sürümü bulup o paragrafı elle geri yapıştırır, ürün ekibi bunu hiç görmez.

Değişikliğin sınırını kullanıcı seçimle çizer, sistem bu sınırı kodla korur.

1. Seçimi girdi yap. Kullanıcı metinde paragrafı, kodda satırları, görselde bölgeyi seçer. İstek o seçime bağlanır. Kullanıcı “üçüncü paragrafın ikinci cümlesi” diye tarif etmek zorunda kalmaz.
2. Modelden yalnız seçili parçayı iste. Model seçimin öncesini ve sonrasını bağlam olarak okur, ama yalnız seçili parçanın yeni hâlini döndürür.
3. Parçayı yerine sistem koysun. Dönen parçayı seçimin yerine kod yerleştirir. Seçimin dışındaki metin, kod ya da pikseller modelin cevabından hiç etkilenmez. Sınırı yerleştirme kodu korur. Prompt'taki “gerisine dokunma” ricası tek başına yetmez.
4. Yerinde önizle, kararı kullanıcıya bırak. Yeni parça önce seçimin yerinde önizleme olarak görünür. Birden çok sürüm gelebilir. Kullanıcı birini yerleştirir ya da vazgeçer, eski hâl geçmişte kalır.
5. Neyin değişmediğini söyle. Arayüz seçimin dışında hiçbir şeyin değişmediğini yazar. Bu cümle, yerleştirmeden önce ve sonra seçim dışı içeriği karşılaştıran koddan gelir.

Bütün çıktıyı yeniden üretme yolu kalkmaz. Ton bütün metne yayılacaksa o yol hâlâ doğru. Seçim, küçük düzeltmenin büyük düzeltme gibi davranmasını önler.

Aynı bülten, iki ayrı akışla. Soldaki kullanıcı girişi değiştirmek için bütün metni etkileyen bir istek gönderiyor ve beğendiği üç paragraf da değişiyor. Sağdaki girişi seçiyor, yalnız onun için iki sürüm alıyor, öteki paragraflar kelimesi kelimesine yerinde kalıyor.

Claude'da kullanıcı bir belgede ya da Markdown dosyasında değiştirmek istediği metni seçip “Edit with Claude” düğmesine basıyor ve isteğini yazıyor. Yardım merkezine göre Claude düzenlemeyi kullanıcının işaretlediği yerde yapıyor², kullanıcının hangi bölümü kastettiğini tarif etmesine gerek kalmıyor.

Gemini'nin Canvas alanında kullanıcı belgede imleçle düzenlemek istediği metni seçip³ prompt'unu yazıyor. Uygulamalar ve kod için aynı iş Select & ask düğmesiyle yapılıyor.

VS Code'un satır içi sohbetinde kullanıcı editörde bir kod bloğunu seçince prompt o koda daraltılıyor⁴. Öneri editörün içinde fark olarak görünüyor, kullanıcı Keep ya da Undo ile karar veriyor. Belge sınırı da açıkça yazıyor: satır içi sohbet çalışma alanındaki başka dosyaları bağlam olarak kullanabiliyor. Bağlamın genişliği ile değişikliğin kapsamı ayrı şeyler.

Microsoft Paint'in üretken doldurma özelliğinde kullanıcı dikdörtgen ya da serbest bir seçim yapıyor ve seçimine ne eklemek istediğini yazıyor⁵. Üretimler arasında dolaşıp birini Keep ile tuvale uyguluyor.

Bu desen için kamuya mal olmuş bir olay yok. Dayanak ürünlerin kendisi ve seçimle çalışan bir yazma arayüzünü sınayan bir çalışma.

ABScribe CHI 2024'te yayımlanan bir yazma arayüzü. Yazar metnin herhangi bir parçasını seçiyor ve o parça birden çok sürümü yerinde saklayan bir alana dönüşüyor. Yeni sürümler eskilerin üstüne yazılmıyor, metnin geri kalanı yerinde kalıyor. Her yazar iki arayüzü de kullandı. Karşılaştırma arayüzünde aynı editör ve aynı model vardı, ama AI ChatGPT benzeri bir sohbet asistanıydı ve yazar onun ürettiği metni belgeye kendisi taşıyordu. On iki yazarla yapılan çalışmada seçimle çalışan arayüz iş yükünü anlamlı biçimde azalttı ve yazarların düzeltme sürecine bakışını iyileştirdi⁶.

Microsoft'un tasarım ilkesi aynı fikri harita üzerinde anlatıyor. Navigasyon uygulamasının önerdiği rotada kullanıcı inşaat olan bir bölgeden kaçınmak istiyorsa rotanın yalnız bir parçasını elle değiştirebilmeli⁷, bütün rotayı yeniden istemek zorunda kalmamalı.

ABScribe'ın örneklemi küçük, iş yükü de yazarların kendi doldurduğu bir ölçekle ölçüldü. Seçimin dışında kaç cümlenin korunduğunu ya da kaç turun kazanıldığını ölçmüyor. O sayıları kendi ürününde ölçmen gerekiyor.

• Seçimle gelen düzeltme payı. Düzeltme isteklerinin ne kadarı bir seçime bağlı geliyor? Düşükse seçim yolu görünmüyor ya da yazı kutusuna ulaşmak zor.
• Seçim dışı değişiklik. Seçimle yapılan her yeniden üretimden sonra seçimin dışında değişen karakterleri kodla say. Hedef sıfır, sıfır değilse yerleştirme kodu modele güveniyor.
• Eski parçaya dönüş. Bütün çıktı yeniden üretildikten sonra kullanıcının eski sürümden bir paragrafı geri yapıştırdığı ya da geçmişe döndüğü durumlar. Desen yerindeyse azalır.
• Yerleştirme oranı. Seçim için üretilen sürümlerden birinin yerleştirilme payı. Düşükse modele giden bağlam eksik, yeni parça komşularına uymuyor.
• Ek düzeltme. Yerleştirilen parçanın hemen ardından kullanıcının komşu cümleyi ya da satırı elle düzelttiği durumlar. Sık görülüyorsa sınırdaki uyum sorunu çözülmemiş.

Üç metin var. Denetim promptu ürünündeki düzeltme ve yeniden üretme yollarını tarar, modele neyin gittiğini ve seçimin dışının korunup korunmadığını raporlar, hiçbir dosyayı değiştirmez. Uygulama promptu seçimle yeniden üretmeyi, yerleştirmeyi koda bırakan bir akışı ve seçim dışını karşılaştıran bir kontrolü ekler. Önce planı gösterir, onayınla uygular ve öteki paragrafların bayt düzeyinde aynı kaldığını sınayan bir test yazar. Kural kodlama ajanının kendi çalışması için. Ona bir fonksiyonu düzelttirdiğinde dosyanın geri kalanını yeniden yazmasın.

Bu depoda AI'ın metin, kod ya da görsel ürettiği ve kullanıcının sonradan düzeltme istediği bir arayüz var. Görevin, kullanıcının çıktının yalnız bir bölümünü seçip yeniden ürettirebildiğini ve seçimin dışındaki kısmın gerçekten değişmeden kaldığını denetlemek. Hiçbir dosyayı değiştirme, yalnız rapor yaz.

1. Düzeltme ve yeniden üretme yollarını bul: "Yeniden üret" düğmesi, sohbetten gelen düzeltme istekleri, editördeki seçim menüsü, görselde maske ya da bölge seçimi. Her biri modele neyi gönderiyor: bütün çıktıyı mı, yalnız seçili parçayı mı?
2. Seçim yolu varsa seçimin konumu nasıl tutuluyor (karakter aralığı, blok kimliği, satır numarası, piksel maskesi)? Model cevap verdikten sonra yeni metin nereye konuyor: yalnız seçimin yerine mi, yoksa bütün çıktının yerine mi?
3. Seçimin dışı modele bağlam olarak gidiyor mu? Gidiyorsa modelin bu bağlamı yeniden yazmasını engelleyen bir şey var mı, yoksa yalnız prompt'taki "gerisine dokunma" talimatına mı güveniliyor?
4. Yeniden üretimden sonra seçimin dışında bir değişiklik olup olmadığını karşılaştıran bir kod var mı? Değişiklik olursa kullanıcıya söyleniyor mu?
5. Seçili parça için gelen yeni sürüm kullanıcıya nasıl gösteriliyor: yerinde önizleme mi, fark görünümü mü, doğrudan değiştirme mi? Kullanıcı birden çok sürüm arasından seçebiliyor, vazgeçip eskisine dönebiliyor mu?
6. Sohbetten "yalnız ikinci paragrafı değiştir" gibi bir istek geldiğinde sistem bunu seçime çeviriyor mu, yoksa bütün çıktıyı yeniden mi üretiyor?

Rapor biçimi: her bulgu için dosya ve satır, ne olduğu, kullanıcıya etkisi (örnek: girişi değiştirme isteği beğenilen öteki üç paragrafı da yeniden yazıyor) ve önerdiğin düzeltme. Bulguları en sık kullanılan düzeltme yolundan başlayarak sırala.

Bu depodaki AI özelliğine "yalnız seçilen bölümü yeniden üret" desenini uygula. Önce planı göster, onayımı aldıktan sonra kodu değiştir.

Hedef davranış:
1. Kullanıcı çıktının bir bölümünü seçebilir: metinde cümle ya da paragraf, kodda satırlar, görselde bir bölge. Seçimin yanında bir yazı kutusu açılır ve istek o seçime bağlanır.
2. Modele seçili parça, seçimin hemen öncesi ve sonrası bağlam olarak gider. Talimat modelden yalnız seçili parçanın yeni hâlini ister. Model bütün çıktıyı değil, yalnız bu parçayı döndürür.
3. Sistem modelin döndürdüğü parçayı seçimin yerine kendisi koyar. Seçimin dışındaki metin, kod ya da pikseller modelin cevabından hiç etkilenmez.
4. Yeni parça önce yerinde önizleme olarak görünür. Kullanıcı iki sürüm arasından seçebilir, yerleştirebilir ya da vazgeçebilir. Eski hâl geçmişte kalır.
5. Arayüz seçimin dışında hiçbir şeyin değişmediğini söyler. Bu cümle bir karşılaştırmaya dayanır: yerleştirmeden önce ve sonra seçim dışı içerik kodla karşılaştırılır.
6. Sohbetten gelen "yalnız şu bölümü değiştir" istekleri mümkünse seçime çevrilir. Çevrilemiyorsa sistem kullanıcıdan bölümü seçmesini ister.

Uygularken:
- Seçimin konumunu metin değiştikçe kaymayacak bir biçimde tut (blok kimliği ya da işaretli aralık).
- Yeni parçanın komşusuyla uyuşmadığı durumda (cümle bağlacı, değişken adı, görselde ışık) modelden bunu söylemesini iste, kendiliğinden komşuyu değiştirmesine izin verme.
- Bütün çıktıyı yeniden üretme yolunu kaldırma, ayrı bir eylem olarak bırak.
- Bir test ekle: dört paragraflık bir metinde yalnız birinci paragrafı seç ve yeniden ürettir. Öteki üç paragrafın bayt düzeyinde aynı kaldığını ve modele giden isteğin yalnız seçili paragrafın yeni hâlini istediğini doğrula.

## Yalnız istenen bölümü değiştir
- Kullanıcı bir dosyanın, fonksiyonun ya da metnin belli bir bölümünü işaret ettiyse yalnız o bölümü değiştir. Dosyanın geri kalanını yeniden yazma.
- Seçili bölümün dışını bağlam olarak oku ama değiştirme. Değişikliğin seçimin dışına taşması gerekiyorsa (çağrı yerleri, imza, içe aktarmalar) önce sor.
- Düzenlemeyi bütün dosyayı yeniden yazarak değil, hedefli bir değişiklikle yap.
- İşi bitirince farkı kontrol et ve seçimin dışında değişen satır varsa geri al ya da nedenini yaz.
- Raporunda neyi değiştirdiğini ve neye bilerek dokunmadığını söyle.

Değişiklik bütün metne yayılıyorsa seçim yetmez. Tonu baştan sona değiştirmek, paragrafların sırasını yeniden kurmak ya da metni yarıya indirmek bütün çıktının işi. Seçimle yeniden üretme, bütün çıktıyı yeniden üretmenin yanında durur, onun yerini almaz.

Sınırda uyum sorunu çıkar. Yeni giriş paragrafı ikinci paragrafın “Bu yüzden” diye başlayan cümlesini anlamsız bırakabilir. Görselde seçilen bölgenin ışığı çevresiyle uyuşmayabilir. Model komşuyu okumalı, uyuşmazlığı görürse kendiliğinden düzeltmek yerine kullanıcıya söylemeli.

Kodda seçimin dışına taşan bağımlılıklar var. Bir fonksiyonun imzasını değiştiren düzeltme çağrı yerlerini de etkiler. Değişiklik seçimin dışına çıkmak zorundaysa sistem önce sorar.

Desen beğenilen kısmı korur, seçilen kısım için gelen yeni sürümün doğru olduğunu söylemez. Yeni parça da bir taslak ve kontrol ister.