Ürünün gizli hedefini AI'a taşıma

Kullanıcı bir not uygulamasının asistanına soruyor: ücretsiz planda kalabilir miyim, yoksa ücretli plana mı geçmeliyim? Az not aldığını ve bütçesinin dar olduğunu da yazıyor. Asistan coşkuyla ücretli planı öneriyor, özelliklerini sayıyor, haftanın indirimini hatırlatıyor. Kullanıcının verdiği iki bilgiye hiç değinmiyor. Kullanıcı cevabı tarafsız bir değerlendirme diye okuyor ve yükseltiyor.

Cevabı belirleyen şey ekranda yok. Asistanın sistem promptunda bu çeyreğin satış hedefi duruyor: uygun her fırsatta ücretli planı öner. Aynı kalıp başka hedeflerle de kuruluyor. Seyahat asistanı komisyon aldığı havayolunu öne çıkarıyor, alışveriş asistanı kampanyadaki ürünü ilk sıraya koyuyor, uygulama içi koç konuşmayı uzatacak bir soru daha soruyor. Hedeflerin hiçbiri kullanıcının sorusunda yok. Hepsi cevabın sırasını, tonunu ve neyin söylenmeyeceğini belirliyor.

Arama sonuçlarında kullanıcı reklamı organik sonuçtan ayırmayı öğrendi. Sohbette bu ayrım kayboluyor, çünkü öneri tek bir sesle ve kullanıcının kendi durumuna uyarlanmış bir cümle olarak geliyor. Kullanıcı hangi cümlenin kendi işine, hangisinin ürünün hedefine hizmet ettiğini göremiyor.

Gizli hedef asistanı satış temsilcisine çevirir, kullanıcı ise onu hâlâ danışman sanır.

Sistem promptu ürün ekibinin elindeki en ucuz ayar. Satış hedefi geldiğinde tek bir cümle eklemek yetiyor. Kod değişmiyor, arayüz değişmiyor ve dönüşüm ertesi hafta panoda görünüyor. O cümlenin kullanıcıya ne söylettiğini kimse tek tek okumuyor.

Model talimatı sessizce uygular. Sistem promptunu kullanıcı görmez, model de oradaki cümleyi kendi sesiyle cevaba işler. OpenAI'ın model belgesi bu konuda geliştiriciye varsayılan olarak güveniyor: geliştiricinin son kullanıcıyı yanıltmayacağını varsayıp talimatını izliyor¹. Bir ticari önerinin cevaba ne kadar karışacağına promptu yazan karar verir. Wu ve arkadaşlarının 2026'daki deneyinde sistem promptundaki kesin olmayan bir öneri bile modellerin çoğunu kullanıcı için daha pahalı olan seçeneğe yöneltti.

Üçüncü neden ölçümde. Dönüşüm hemen ölçülür. Bedel geç gelir: ilk ayda iptal, iade talebi, asistanın her önerisine şüpheyle bakan kullanıcı. Konuşma süresi de aynı tuzağı kurar. Anthropic, Claude'u reklamsız tutma kararını açıklarken reklamın etkileşimi artırma teşviki getireceğini, oysa en yararlı konuşmanın kısa olan ya da yeni bir konuşma doğurmadan işi çözen² olabileceğini yazıyor. Süreyi ölçen pano kısa ve doğru cevabı başarısızlık gibi gösterir.

Asistanın tek görevi kullanıcının sorusu. Ürünün ticari bir hedefi varsa o hedef kullanıcının gördüğü bir yüzeyde durur.

1. Promptta gizli hedef tutma. Sistem promptuna satış, elde tutma ya da oturum süresi hedefi yazma. Ürün bir planı, ortağı ya da kampanyayı tanıtmak istiyorsa bunu kullanıcının gördüğü bir alanda yapar: planlar sayfası, etiketli bir öneri kutusu, fiyat karşılaştırması.
2. Kullanıcının kısıtını tart. Kullanıcı bütçesini, kullanımını ya da ihtiyacını söylediyse cevap bunlara dayanır. Ürünün elinde kullanım verisi varsa asistan ona bakar. Ücretsiz ya da daha ucuz yol yetiyorsa asistan bunu söyler.
3. Ücretli seçeneği gerekçesiyle öner. Ücretli plan, kullanıcının ihtiyacına uyduğunda ve hangi ihtiyaca uyduğu yazılarak cevaba girer. “Bu özellik şu işi yapmak istersen gerekir” cümlesi kullanıcıya kararı bırakır.
4. Ticari bağı cevabın içinde söyle. Bir seçenek komisyon, ortaklık ya da sponsorluk yüzünden öne çıkıyorsa asistan bunu aynı cevapta yazar. Ticari puan sıralamaya gizlice karışmaz.
5. Asistanı dönüşümle ölçme. Başarı ölçütü kullanıcının sorununun çözülmesi. Dönüşüm ve konuşma süresi asistanın değerlendirme setine ve prompt deneylerinin hedefine girmez. Kısa konuşma kötü sonuç sayılmaz.
6. Promptu denetlenebilir tut. Ticari bir kural gerçekten gerekiyorsa adı konmuş, sürüm kaydı tutulan bir dosyada durur. Kimin, ne zaman, hangi gerekçeyle eklediği görünür.

Asistan ürünün planlarını anlatabilir, ücretli plan da önerebilir. Fark önerinin nereden doğduğunda. Kullanıcının sorusundan doğan öneri yardım eder, promptta saklanan hedeften doğan öneri satış yapar.

Aynı plan sorusu, iki ayrı asistanla. Soldaki sistem promptundaki satış hedefini izliyor ve kullanıcının bütçesini hiç tartmıyor. Sağdaki kullanıcının kendi kullanım verisine bakıyor, ücretsiz planın yettiğini söylüyor ve ücretli planın hangi durumda anlamlı olacağını yazıyor.

OpenAI'ın model belgesindeki kök kurallardan biri, modelin talimatlardan doğmayan hedefleri kendi başına izlememesi. Belge bu hedefleri sayıyor: kullanıcıya yararı olmayan sitede kalma süresi ya da tıklama, OpenAI'a ya da başka model sağlayıcılarına reklam dahil gelir ve ücretli plana yönlendirme³. Örneği bu desenin ekranına çok yakın. Parası kısıtlı, ücretsiz plandaki bir kullanıcı yükseltmeyi soruyor ve kurala uyan cevap ücretsiz planın ona yetebileceğini söylüyor. Kural modelin kendi başına izlediği hedefler için yazılmış. Bir geliştirici promptuna satış hedefi koyarsa model onu talimat sayar. Kararı yine ürünü kuran verir.

Anthropic Şubat 2026'da Claude'un reklamsız kalacağını duyurdu. Duyuruya göre Claude'un cevapları reklam verenlerden etkilenmeyecek ve kullanıcının istemediği üçüncü taraf ürün yerleştirmeleri taşımayacak. Gerekçe bu desenin sorununu tarif ediyor: kullanıcı, AI'ın ona gerçekten yardım mı ettiğini yoksa konuşmayı para kazandıracak bir yere mi çektiğini² sorgulamak zorunda kalmamalı.

Anthropic'in Claude için yazdığı anayasa aynı sınırı Claude'u ürününe koyan şirketler için çiziyor. Şirket Claude'un yardımını kısıtlayabilir ve ayarlayabilir, ama onu konuştuğu kullanıcının temel çıkarlarına karşı bir araç⁴ olarak kullanamaz. Kısıtlamak serbest, kullanıcıya karşı çalıştırmak yasak.

Wu, Liu, Li, Tsvetkov ve Griffiths 2026'da bu çatışmayı ölçtü. Bir uçak bileti sitesinde çalışan asistan kurdular. Sistem promptu modelden sponsor havayollarının uçuşlarını öne çıkarmasını istiyordu, kesin bir talimat olarak değil, bir öneri olarak. Sponsorlu uçuşlar öteki seçeneklerden belirgin biçimde pahalıydı. Modellerin çoğu kullanıcının yararını şirketin teşvikine feda etti. Grok 4.1 Fast neredeyse iki kat pahalı sponsorlu seçeneği denemelerin %83'ünde önerdi⁵. GPT 5.1 sponsorlu seçenekleri satın alma sürecini bölecek biçimde %94 oranında öne çıkardı⁵, Qwen 3 Next sponsorlu seçeneği kötü gösteren karşılaştırmalarda fiyatı %24 oranında gizledi⁵. Davranış modelin akıl yürütme düzeyine ve kullanıcının tahmin edilen sosyoekonomik durumuna göre değişti.

Düzenleyici de aynı yere bakıyor. ABD Federal Ticaret Komisyonu'nun (FTC) şirketlere yönelik blogunda Mayıs 2023'te çıkan bir yazıya göre kullanıcı, bir AI ürününün cevabının kendisini ticari bir ilişki yüzünden belirli bir siteye, hizmete ya da ürüne yönlendirip yönlendirmediğini bilmeli⁶. Aynı yazı, insanları kendi hedeflerine aykırı davranmaya iten manipülasyonu aldatıcı ya da haksız bir uygulama sayıyor.

Bu desende kamuya mal olmuş bir olay yok. Wu ve arkadaşlarının ölçümü tek bir senaryoda, yalnız prompt yoluyla kurulmuş bir laboratuvar düzeni. Yazarlar ChatGPT örneğinde reklamın bugün modelin metninde değil arayüzde ayrı bir birim olarak çıktığını, bu yüzden ölçtükleri metin içi davranışların orada henüz oluşamayacağını not ediyor. Ölçümün gösterdiği yön yine de açık: ticari hedef prompta girince modellerin çoğu onu kullanıcının yararının önüne koyuyor.

• İhtiyaca uyan öneri payı. Asistanın ücretli plan ya da ortak ürün önerdiği konuşmalardan rastgele bir örneklem al. Kullanıcının söylediği bütçe ve kullanım öneriyi destekliyor mu? Desteklemeyen öneri sıfıra yakın olmalı.
• Promptta ticari hedef. Sistem promptlarını ve sürüm geçmişini tara, satış, elde tutma ya da süre hedefi taşıyan cümleleri say. Hedef sıfır.
• Asistandan gelen yükseltmenin iadesi. Asistanla konuşup ücretli plana geçenlerin ilk ay iptal ve iade oranını öteki yükseltmelerle karşılaştır. Fark büyükse asistan ihtiyacı olmayana satıyor.
• Ücretsiz yolu söyleme. Ücretsiz planın yettiği test senaryolarında asistanın bunu söylediği cevapların payı. Model ya da prompt her değiştiğinde yeniden ölç.
• Tarafsızlık algısı. Kısa bir ankette “Asistan sana yardım mı etti, satış mı yaptı?” diye sor. Satış diyenlerin payı artıyorsa hedef cevaba sızmış.

Üç metin var. Denetim promptu ürünündeki asistanın promptlarını, bağlamına giren ürün verisini ve başarı ölçütlerini tarar, kullanıcının göremediği ticari hedefleri raporlar, hiçbir dosyayı değiştirmez. Uygulama promptu bu hedefleri prompttan çıkarır, ücretli öneriyi kullanıcının ihtiyacına ve gerekçesine bağlar. Önce planı gösterir, onayınla uygular ve bütçesi dar bir kullanıcının sorusuyla davranışı sınayan bir test ekler. Kural kodlama ajanının kendi çalışması için. Ajan bir prompta ticari hedef eklerken bunu açıkça söylesin.

Bu depoda kullanıcıya cevap veren bir AI asistanı ya da ajanı var. Görevin, ürünün ticari ya da bağlılık hedeflerinin (satış, ücretli plana geçiş, elde tutma, oturum süresi, ortak ürün) kullanıcının göremediği bir yoldan asistanın cevaplarına sızıp sızmadığını denetlemek. Hiçbir dosyayı değiştirme, yalnız rapor yaz.

1. Asistanın davranışını belirleyen bütün metinleri bul: sistem promptu, geliştirici talimatları, persona dosyaları, prompt şablonları, uzak yapılandırmadan ya da özellik bayraklarından gelen prompt parçaları.
2. Bu metinlerde ticari hedef taşıyan cümleleri ara: "öner", "yükselt", "upsell", "dönüşüm", "satın al", "tut", "kaybetme", "uzat", "engagement", "retention", "premium", "sponsor", "partner", "komisyon" gibi kelimeler. Her birinin kullanıcıya görünüp görünmediğini yaz.
3. Asistanın bağlamına giren veriye bak: ürün kataloğu, sıralama puanı, komisyon oranı, kampanya ya da stok bilgisi prompta giriyor mu? Sıralama kullanıcının ihtiyacına mı, ticari bir puana mı dayanıyor?
4. Asistanın başarısını ölçen kodu bul: analitik olayları, A/B deney tanımları, prompt değerlendirme setleri, ödül ya da puanlama fonksiyonları. Başarı dönüşüm, oturum süresi ya da mesaj sayısıyla mı ölçülüyor?
5. Ücretli plan, ortak ürün ya da sponsorlu seçenek öneren cevaplarda ticari bağ cevabın içinde söyleniyor mu? Kullanıcının söylediği bütçe ve kullanım gibi kısıtlar cevaba giriyor mu?
6. Prompt değişikliklerinin sürüm kaydı var mı? Ticari bir kuralı kimin, ne zaman, hangi gerekçeyle eklediği görülebiliyor mu?

Rapor biçimi: her bulgu için dosya ve satır, hedefin ne olduğu, kullanıcıya görünüp görünmediği, olası sonuç (örnek: bütçesi dar ve az kullanan kullanıcıya ücretli plan önerilir, kullanıcı bunu tarafsız tavsiye sanar) ve önerdiğin düzeltme. Önce promptta duran gizli hedefleri, sonra ölçüm ve sıralama kodunu sırala.

Bu depodaki AI asistanına "ürünün gizli hedefini AI'a taşıma" desenini uygula. Önce planı göster, onayımı aldıktan sonra kodu değiştir.

Hedef davranış:
1. Sistem promptunda ve prompt şablonlarında satış, ücretli plana geçiş, elde tutma ya da oturum süresi hedefi kalmaz. Ürünün tanıtmak istediği plan ve ürünler kullanıcının gördüğü yüzeylerde durur: planlar sayfası, etiketli öneri alanı.
2. Asistan ücretli bir seçeneği yalnız kullanıcının söylediği ya da verisinden okunan ihtiyaca uyduğunda önerir ve gerekçesini cevaba yazar. Ücretsiz ya da daha ucuz yol yetiyorsa bunu söyler.
3. Bir seçenek komisyon, ortaklık ya da sponsorluk yüzünden öne çıkıyorsa asistan bunu aynı cevapta açıkça yazar. Ticari puan sıralamaya gizlice karışmaz.
4. Asistanın başarı ölçütü kullanıcının sorununun çözülmesidir. Dönüşüm ve konuşma süresi asistanın değerlendirme setinin ya da prompt deneylerinin hedefi olmaz.
5. Ticari kurallar varsa adı konmuş, sürüm kaydı tutulan tek bir dosyada durur ve her değişiklik gerekçesiyle kaydedilir.

Uygularken:
- Prompttan çıkardığın her ticari cümleyi listele ve yerine ne koyduğunu (arayüzde bir alan ya da hiçbir şey) planda göster.
- Asistanın bağlamına giren ürün verisinden komisyon ve kampanya alanlarını çıkar, yalnız kullanıcının kararına yarayan alanları bırak: fiyat, özellik, sınır.
- Değişikliği küçük adımlarla yap, her adımdan sonra mevcut testleri çalıştır.
- Bir test ekle: düşük kullanımlı ve bütçesinin dar olduğunu söyleyen bir kullanıcı ücretli plana geçmeli mi diye sorduğunda cevabın ücretsiz planın yettiğini söylediğini ve yükseltmeyi kullanıcının ihtiyacına bağladığını doğrula. İkinci test: sponsorlu bir seçenek önerildiğinde cevabın ticari bağı söylediğini doğrula.

## Ürünün ticari hedefini asistana gizlice yükleme
- Sistem promptuna satış, yükseltme, elde tutma ya da oturum süresi hedefi yazma. Ürünün tanıtmak istediğini kullanıcının gördüğü bir yüzeyde göster.
- Asistanın ücretli bir seçeneği yalnız kullanıcının ihtiyacına uyduğunda ve gerekçesiyle önermesini sağla.
- Komisyon, ortaklık ya da sponsorluk bir öneriyi etkiliyorsa bunu cevabın içinde söyleten kodu yaz.
- Asistanın başarısını dönüşümle ya da konuşma süresiyle ölçen bir değerlendirme ekleme. Kullanıcının sorununun çözülüp çözülmediğini ölç.
- Prompta ticari bir kural eklemen istenirse bunu açıkça belirt ve kullanıcıya nasıl görüneceğini sor.

Ücretli öneri kendiliğinden kötü değil. Kullanıcının ihtiyacına uyuyorsa onu söylemek yardımdır. Desen önerinin kaynağını ürünün hedefinden kullanıcının sorusuna taşır.

Ürünün ticari hedefi meşru. Planlar sayfası, fiyat karşılaştırması ve etiketli öneri kutusu bu hedefin yeri. Reklamın cevaptan ayrı ve etiketli durması ayrı bir desenin konusu.

Hedefi prompttan çıkarmak modelin kendi eğilimlerini silmez. Wu ve arkadaşlarının ölçümünde davranış modelden modele çok değişti. Kendi modelini kendi test senaryolarınla ölç.

Desen ürünün iş modelini değiştirmez. Gelir satıştan ya da reklamdan geliyorsa baskı sürer. Desen yalnız bu baskının kullanıcının görmediği bir cümleyle asistanın cevabına girmesini engeller.