Hazır olanı geldikçe göster

Kullanıcı asistandan çeyrek raporunu yönetim kurulu için bir sayfaya indirmesini istiyor. Ekranda bir bekleme göstergesi beliriyor. Kullanıcı bekliyor. Sonunda bir sayfalık özet tek seferde ekrana düşüyor. İlk cümle ikinci çeyrekten söz ediyor. Kullanıcı üçüncü çeyreği istemişti, asistan klasördeki yanlış dosyayı açmış.

Yanlış seçim ilk saniyede yapılmıştı. Model metni baştan sona sırayla üretir ve ilk cümle yönün çoğunu taşır: hangi dosyadan yazıldığı, hangi dilde, hangi uzunlukta, hangi tonda. Akışsız çalışan arayüz bu cümleyi elinde tutar ve cevabın tamamı bitene kadar göstermez. OpenAI'ın belgesinin tarif ettiği varsayılan davranış bu: model çıktının tamamını üretir, sonra tek bir HTTP cevabıyla gönderir¹.

Kullanıcı yanlışı ancak bütün metni bekledikten sonra görüyor. Düzeltmek için bir tur daha bekleyecek. Rapor taslağında, uzun bir analizde, çok dosyalı bir kod değişikliğinde bu bekleme dakikalara çıkıyor. Model yanlış yönde yazdığı her satırın bedelini de harcamış oluyor.

Bütün cevabı beklemek yanlış yönü cevabın sonuna saklar.

Tek parça cevap kodda en kolay yol. İstek gider, cevap gelir, ekrana yazılır. Akış bunu olaylardan oluşan bir hatta çevirir: yarım içerik durumu, kopan bağlantı, yeniden bağlanma, sırası karışan parçalar. Araç çağıran ajanlarda iş daha da karışır. Anthropic'in akış belgesinde araç girdileri bile parça parça, yarım JSON dizgileri olarak² geliyor. Ekip ilk sürümde bu işi sonraya bırakıyor.

Sonradan işleme de akışı engelliyor. Moderasyon, çeviri, biçimlendirme ve JSON ayrıştırma çoğu zaman bitmiş metin ister. OpenAI kendi belgesinde akışın moderasyonu zorlaştırdığını, çünkü yarım cevabın değerlendirilmesinin daha zor olabileceğini¹ yazıyor. Ekip güvenli tarafta kalmak için akışı kapatıyor ve kullanıcıyı bütün cevabı beklemeye bırakıyor.

Düşünen modeller ilk kelimeyi geciktiriyor. Model cevaba başlamadan önce düşünüyor ve bu düşünme cevaptan önce ayrı bloklar hâlinde geliyor³. Akış açık olsa bile ilk görünür kelime düşünme bitince geliyor. Ekip bu aralıkta bir şey göstermezse kullanıcı akışlı üründe de boş ekrana bakıyor.

Ölçüm toplam süreye bakıyor. İlk görünür çıktının ne zaman geldiği ve kullanıcının yanlış yönü ne zaman fark ettiği çoğu panoda yok.

Cevabın hazır olan kısmı hazır olduğu anda ekrana gelir. Kullanıcı yönü ilk satırda görür ve yanlışsa orada keser.

1. İlk görünür çıktıyı öne çek. Metni üretildikçe akıt. Model önce düşünüyor ya da araç çağırıyorsa o aralıkta yapılan adımı göster. Kullanıcının ekranında ilk saniyede bir şey olsun. Nielsen'e göre bir saniye, düşünce akışının kesilmeden kaldığı sınır⁴.
2. Yönü belli eden bilgiyi başa koy. Hangi dosyadan, hangi kapsamla, hangi varsayımla yazıldığı cevabın üstünde ya da ilk satırında dursun. Kullanıcı yönü metnin içinden çıkarmak zorunda kalmasın.
3. Akan metni ekleyerek çiz. Yeni parçayı öncekinin sonuna ekle, bütün metni her parçada yeniden çizme. Chrome ekibinin rehberi gelen parçaları ayrı ayrı işleyip yeni çıktıyı var olanın sonuna ekleyen bir Markdown ayrıştırıcısı⁵ öneriyor. Yarım tablo ve yarım kod bloğu kapanana kadar sayfayı zıplatmasın.
4. Akan metni de denetle. Moderasyonu ve güvenlik süzgecini parça parça çalıştır, kararı birleşik metin üzerinden ver. Süzgeç bir şey çıkarırsa akışı durdur.
5. Akarken durdurulabilsin. Durdurma düğmesi akış boyunca görünür. Durdurunca o ana kadar gelen metin ekranda kalır, kullanıcı onu düzenleyebilir ya da yönü düzeltip yeniden başlatabilir.
6. Parçalı işte biteni bitince göster. On belgenin özeti, beş görsel, dört dosyalık değişiklik. Biten parça ötekileri beklemeden ekrana gelir.

Akışın getirisi hızın ötesinde. Kullanıcı yanlış yönü cevap bitmeden görüyor ve düzeltmek için bütün bir turu beklemiyor.

Aynı istek, aynı yanlış dosya. Soldaki asistan cevabın tamamını bekletip tek seferde veriyor ve kullanıcı yanlış çeyreği metin bitince görüyor. Sağdaki asistan hangi dosyadan yazdığını üstte gösteriyor, metni geldikçe döküyor ve kullanıcı yanlışı ikinci cümlede görüp durduruyor.

OpenAI'ın gecikme rehberi akışı bekleme süresini kısaltmanın en etkili yolu⁶ sayıyor ve bekleme süresini bir saniyeye ya da altına indirdiğini yazıyor. Rehberin parantez içindeki notu da açık: her cevap bitene kadar hiçbir şey görmeseydin ChatGPT çok farklı hissettirirdi. Çıktı kullanıcıya gösterilmeden önce moderasyondan ya da çeviriden geçecekse rehber bu işi parçalara bölmeyi öneriyor. Akış arka uca gelir, işlenen her parça ön yüze gönderilir.

Anthropic'in API'si akışı tek bir ayarla açıyor. İstekte "stream": true olunca cevap sunucu olaylarıyla parça parça² geliyor. Düşünen modellerde belge bir adım daha atıyor. Arayüz düşünme metnini göstermiyorsa display: "omitted" ayarı düşünme metnini hiç akıtmıyor ve son cevabın metni daha erken akmaya başlıyor³.

Google'ın Chrome ekibi akan cevabı ekrana çizmenin güvenlik tarafını yazıyor. Rehber modelin çıktısını kullanıcının ürettiği içerik gibi ele almayı öneriyor. Tehlikeli kod iki parçaya bölünmüş gelebileceği için temizleyicinin birleşik metne bakması gerekiyor. Temizleyici bir şey çıkardığı anda modelin cevabını çizmeyi durdurmak⁵ gerekiyor.

Claude Code akışı durdurmayla birlikte düşünüyor. Esc tuşu o anki cevabı ya da araç çağrısını tur ortasında, yön değiştirebilesin diye durduruyor⁷. O ana kadar yapılan iş yerinde kalıyor.

Bu desenin dayanağı satıcı belgeleri ve yaygın uygulama. Akışın yanlış yönün fark edilme anını ne kadar öne çektiğini doğrudan ölçen bir çalışmaya dayanmıyor.

Nielsen'in 1993'te yazdığı sınırlar hâlâ ölçü. Bir saniye düşünce akışının kesilmeden kaldığı sınır, on saniye dikkatin işte kaldığı sınır⁴. Uzun bir cevabı bütün olarak bekleten arayüz kullanıcıyı ikinci sınırın da ötesine itiyor. Akış, cevabın toplam süresi aynı kalsa da ilk parçayı bu sınırların içine çekiyor.

OpenAI'ın rehberi bu farkın bir algı numarasından fazlası olduğunu söylüyor. Adımları göstermenin ve bekleme göstergelerinin etkisi çoğunlukla psikolojik, ama akış ve parçalara bölme uygulamayla kullanıcıyı birlikte düşününce toplam gecikmeyi gerçekten azaltıyor⁶. Kullanıcı cevabı okumayı daha erken bitiriyor, çünkü model sonunu yazarken o başını okuyor.

Hızlı ilk çıktının tek başına güven getirmediğini gösteren bir bulgu da var. Tan ve arkadaşlarının 2026 tarihli ön baskısında ilk kelimesi 2 saniyede gelen cevapları katılımcılar 9 ya da 20 saniyede gelenlerden daha az özenli ve yararlı buldu⁸. Çalışma akışı ölçmedi, ilk kelimenin gelme süresini ölçtü. Akışın değeri hızdan çok yönün erken görünmesinde.

Bu belgeler akışın senin ürünündeki etkisini söylemez. Aşağıdaki sinyallerle ölç.

• İlk görünür çıktı süresi. İstekten ekranda ilk anlamlı içeriğin (metin ya da adım satırı) görünmesine kadar geçen süre, ortanca ve p95. Hedef bir saniyenin altı.
• Akarken durdurma. Durdurulan cevapların payı ve kaçıncı saniyede durdurulduğu. Yanlış yönü erken yakalayan kullanıcı ilk saniyelerde durdurur.
• Bittikten sonra düzeltme. Cevap tamamlandıktan hemen sonra gelen “hayır, şunu istemiştim” türü mesajlar ve yeniden üretmeler. Desen işliyorsa düzeltme akış sırasında yapılır, bitişten sonra azalır.
• Akışta bozulan düzen. Yarım tablo, kapanmamış kod bloğu, sayfa zıplaması. Hata kayıtlarından ya da ekran kayıtlarından say.
• Gösterilip geri çekilen içerik. Akış sırasında ekrana gelip süzgeç yüzünden geri çekilen cevapların sayısı. Sıfırın üstündeyse süzgeç kullanıcının gördüğü metne geç bakıyor.

Üç metin var. Denetim promptu AI cevabının istekten ekrana nasıl geldiğini izler: akış açık mı, ilk görünür çıktı ne zaman geliyor, ara katmanlar cevabı tutuyor mu. Hiçbir dosyayı değiştirmez. Uygulama promptu cevabı geldikçe ekleyerek çizen, parça parça denetleyen ve akarken durdurulabilen bir hat kurar. Önce planı gösterir, onayınla uygular ve ilk görünür çıktının süresini sınayan bir test ekler. Kural kodlama ajanının kendi işi için. Sana bir AI cevabını ekrana yazdırdığında bütün cevabı bekletmesin.

Bu depoda kullanıcıya açılan bir AI özelliği var (sohbet, yan panel, satır içi öneri ya da rapor üreten bir ajan). Görevin, AI cevabının üretilirken mi yoksa tamamlandıktan sonra mı ekrana geldiğini ve kullanıcının yanlış yönü ne kadar erken görebildiğini denetlemek. Hiçbir dosyayı değiştirme, yalnız rapor yaz.

1. Model çağrılarını bul. Akış (stream, server-sent events, WebSocket) açık mı? Kapalıysa neden: SDK varsayılanı mı, bilinçli bir seçim mi, sonradan işleme mi?
2. Akış açıksa cevabın yolunu baştan sona izle: sunucu, ara katmanlar (moderasyon, çeviri, biçimlendirme, JSON ayrıştırma), ön yüz. Herhangi bir katman bütün cevabı toplayıp sonra mı gönderiyor?
3. İlk görünür çıktı ne zaman geliyor? Model önce düşünüyor ya da araç çağırıyorsa o aralıkta ekranda ne var?
4. Ön yüz akan metni nasıl çiziyor: her parçada bütün metni yeniden mi çiziyor (innerHTML ya da tam metinle state güncellemesi), yoksa ekliyor mu? Yarım Markdown, tablo ve kod blokları nasıl görünüyor?
5. Akan metin bir HTML temizleyiciden ve güvenlik süzgecinden geçiyor mu? Süzgeç parçalara tek tek mi, birleşik metne mi uygulanıyor? Süzgeç bir şey çıkarınca akış duruyor mu?
6. Akış sırasında durdurma düğmesi var mı? Basınca sunucudaki üretim de duruyor mu, o ana kadar gelen metin ekranda kalıyor mu?
7. Cevabın hangi kaynaktan (dosya, sayfa, seçim) ve hangi kapsamla yazıldığı cevabın başında görünüyor mu?

Rapor biçimi: her model çağrısı için dosya ve satır, akışın açık olup olmadığı, ilk görünür çıktıyı geciktiren katman ve önerdiğin değişiklik. İlk görünür çıktının bugünkü süresini tahmin et, ölçemiyorsan nasıl ölçüleceğini yaz.

Bu depodaki AI özelliğine "hazır olanı geldikçe göster" desenini uygula. Önce planı göster, onayımı aldıktan sonra kodu değiştir.

Hedef davranış:
1. Model cevabı üretildikçe ekrana gelsin. Sunucudan ön yüze kadar hiçbir katman cevabın tamamını beklemesin.
2. Model düşünürken ya da araç çağırırken ekranda o an yapılan adım görünsün. İstekten sonra en geç bir saniye içinde ekranda bir şey olsun.
3. Cevabın üstünde hangi kaynaktan (dosya, sayfa, seçim) ve hangi kapsamla yazıldığı dursun.
4. Ön yüz yeni parçayı öncekinin sonuna eklesin, bütün metni her parçada yeniden çizmesin. Yarım tablo ve kod blokları kapanana kadar sayfa düzenini bozmasın.
5. Moderasyon ve güvenlik süzgeci parça parça çalışsın, karar birleşik metin üzerinden verilsin. Süzgeç bir şey çıkarırsa akış dursun ve kullanıcıya neden durduğu yazsın.
6. Akış boyunca bir durdurma düğmesi görünsün. Basınca sunucudaki üretim dursun, o ana kadar gelen metin ekranda kalsın.
7. Bütün olarak anlam taşıyan çıktılar (JSON, çalıştırılacak kod, formül) akıtılmasın. Bunlar için durum satırı göster, çıktıyı bütün ver.

Uygularken:
- Model SDK'sının akış yardımcılarını kullan, akış olaylarını elle ayrıştırma.
- Ara katmanları (moderasyon, çeviri, biçimlendirme) parça işleyecek şekilde değiştir. Bir katman parça işleyemiyorsa onu ve nedenini plana yaz.
- Markdown için akışa uygun, ekleyerek çizen bir ayrıştırıcı kullan. Çıktıyı ekrana basmadan önce bir HTML temizleyiciden geçir.
- Bir test ekle: yapay olarak yavaşlatılmış bir model cevabında ilk parçanın bir saniye içinde ekrana geldiğini, durdurunca sunucudaki üretimin kesildiğini ve gelen metnin ekranda kaldığını doğrula.

## Hazır olanı geldikçe göster
- AI cevabını ekrana yazdırırken akışı aç. Cevabın tamamını bekleyip tek seferde basma.
- Arada bir katman (moderasyon, çeviri, biçimlendirme) varsa onu parça işleyecek şekilde yaz.
- Model düşünürken ya da araç çağırırken ekranda o an yapılan adımı göster.
- Akan metni ekleyerek çiz ve ekrana basmadan önce HTML temizleyiciden geçir.
- Akış boyunca bir durdurma düğmesi koy. Durunca gelen metin ekranda kalsın.
- JSON, çalıştırılacak kod ve formül gibi bütün olarak anlam taşıyan çıktıyı akıtma, bütün ver.

Kısa cevapta akış fark yaratmaz. Bir iki cümlelik cevap zaten bir saniyede geliyorsa akış yalnız titreme ekler.

Bütün olarak anlam taşıyan çıktıyı akıtma: JSON, çalıştırılacak kod, formüllü bir tablo, bir sayıyla biten hesap. Yarım hâli kullanıcıyı yanıltabilir ya da arayüzü bozabilir. Böyle işlerde durum satırı göster, çıktıyı bütün olarak ver.

Akış moderasyonu zorlaştırır. Ekrana gelip sonra geri çekilen metni kullanıcı çoktan okumuş olur. Riskli alanlarda parça parça denetim kurulmadan akışı açma.

Akış yanlış yönü gösterir, kendisi düzeltmez. Kullanıcının ekrana bakıyor olması gerekir. Kullanıcının başında beklemediği uzun işlerde işi arka plana almak ve bitince haber vermek ayrı bir desen.