Harcanacak çabayı ve ücreti işten önce göster

Kullanıcı ay ortasında asistandan beş rakip hakkında kapsamlı bir pazar araştırması istiyor. Aynı kutuya yazıyor, aynı düğmeye basıyor, bir dakika önce bir e-postanın konu satırını sorarken yaptığı gibi. Araştırma başlıyor, kaynaklar okunuyor ve yarıda bir mesaj çıkıyor: kullanım sınırına ulaştınız. Rapor yok, kredi bitmiş, sınırın ne zaman yenileneceği yazmıyor.

Kullanıcı neye ne kadar harcadığını bilmiyordu. Kısa soru ile çok adımlı araştırma arayüzde aynı görünüyor. Maliyetleri arasındaki fark ise on kata varabiliyor¹. Kullanıcı bu farkı ancak işten sonra, bir hata mesajıyla ya da faturayla öğreniyor.

Ertesi sefer iki yönden birine kayıyor. Ya pahalı özelliği hiç kullanmıyor ya da her isteği tedirgin gönderiyor. Maliyeti işten sonra öğrenen kullanıcı, hesabını yapamadığı bir kararı her seferinde yeniden veriyor.

Ekipler maliyeti faturalama ekibinin işi sayar. Kredi sayacı ayarlar sayfasına, fiyat açıklaması fiyatlandırma sayfasına konur, işin başladığı düğme ise sade kalır. Sayı göstermenin kullanıcıyı ürküteceği kaygısı da buna eklenir. Tahmin yanlış çıkarsa ya da sayı yüksek görünürse kullanıcı vazgeçer.

İkinci neden işin kendisinde. AI işinin maliyeti iş sürerken belirleniyor. Ajan kaç adım atacağına, kaç kaynak okuyacağına, ne kadar düşüneceğine çalışırken karar veriyor. OpenAI'ın belgesi düşünme tokenlarının çıktı tokenı olarak ücretlendirildiğini, token sınırı dolarsa görünür bir cevap almadan da girdi ve düşünme tokenları için ödeme yapılabileceğini² yazıyor. Maliyet önceden kesin bilinemediği için ekipler hiç göstermemeyi seçiyor. Oysa aralık olarak verilen bir tahmin, hiç tahmin olmamasından daha iyi bir karar zemini.

Üçüncü neden ölçümde. Panolar kullanımı ve geliri sayar. Kotası habersiz biten kullanıcının hayal kırıklığı bir destek talebinde, bir iade isteğinde ya da iptal edilen abonelikte görünür. Oradan geriye, işten önce gösterilmeyen maliyete bağlanmaz.

Kullanıcı pahalı işe başlamadan önce ne kadar süreceğini, payından ne kadar yiyeceğini ve geriye ne kalacağını görür. Ucuz iş sessiz kalır, pahalı iş kendini tanıtır.

1. Pahalı işi tanı. Ürün her iş türünün ortalama maliyetini bilir. Ortalamanın belirgin üstündeki iş (derin araştırma, uzun ajan görevi, video üretimi, yüksek düşünme ayarı) ayrı bir yoldan başlar.
2. Tahmini işten önce göster. Süre aralığı, kullanılacak pay ve işten sonra kalan pay tek kartta durur. Tahmin aralık olarak yazılır.
3. Ucuz yolu yanına koy. Aynı ihtiyacı daha az harcayarak karşılayan bir seçenek varsa (kısa özet, düşük çaba ayarı, küçük model) tahminin yanında durur.
4. Sınırı önceden haber ver. Kalan pay her an bir tıkla görünür. Sınıra yaklaşırken ürün uyarır. Sınıra gelince yenilenme zamanını ve seçenekleri söyler.
5. Ajanın harcamasına tavan koy. Çok adımlı işte azami adım ya da azami tutar vardır. Ajan tavana gelince durur, nerede kaldığını ve devam etmenin bedelini söyler.

Kısa bir soru için kart çıkmaz. Kartı yalnız gerçekten pahalı iş görür, kullanıcı da onu bu yüzden okur.

Aynı araştırma isteği, iki ayrı akışla. Solda araştırma kısa bir soru gibi başlıyor ve kullanıcının ilk haberi sınır hatası oluyor. Sağda ajan işin pahalı olduğunu söylüyor, süre ve kredi tahminini gösteriyor ve daha ucuz bir seçenek sunuyor.

Gemini'nin kullanım sınırları sayfası özellikleri göreli maliyetine göre sıralıyor. Basit bir sohbet çok düşük, derin araştırma ve video üretimi yüksek³ maliyetli olarak geçiyor. Google'a göre Gemini kullanıcıya sınırına yaklaştığında haber veriyor, sınıra gelince sınırın ne zaman yenileneceğini söyleyen ikinci bir bildirim gösteriyor.

Claude Code'un belgesi kodlama oturumunun sohbetten çok daha pahalı olabildiğini açıkça yazıyor. Tek bir hata ayıklama oturumu bir günlük sohbetten fazla kullanım⁴ harcayabiliyor. Kullanıcı çaba düzeyini /effort ile seçerek basit işte maliyeti düşürebiliyor, /usage ile plan kullanımını ve bu kullanımın hangi alt ajana, beceriye ya da MCP sunucusuna gittiğini görüyor. Komut satırında -p ile çalışırken --max-budget-usd bayrağı, tahmini harcama belirlenen tutara ulaşınca çalışmayı durduruyor⁵. Belge harcamanın tavanı aşabileceğini de söylüyor ve pay bırakmayı öneriyor.

OpenAI'ın API'sinde reasoning.effort parametresi modelin ne kadar düşüneceğini belirliyor. Belgeye göre düşük çaba hızı ve daha az token kullanımını² öne alıyor, çok yüksek (xhigh) ayar ise yalnız değerlendirmeler ek gecikmeyi ve maliyeti haklı çıkardığında öneriliyor. Ayar geliştiriciye açık. Son kullanıcıya nasıl gösterileceği ürünü yapanın işi.

Cursor ters yönden bir örnek. Haziran 2025'teki fiyat değişikliğinden sonra beklenmedik ücretlerle karşılaşan kullanıcılara iade teklif etti ve panosuna, kullanıcıların sınıra yaklaştıklarını görebilmeleri için¹ ek görünürlük ekledi. Görünürlük sonradan ve işin başladığı yerden ayrı bir panoda geldi.

Cursor, Haziran-Temmuz 2025. Cursor 16 Haziran'da Pro planını istek sayısına dayalı fiyatlandırmadan aylık 20 dolarlık kullanım payına geçirdi. Önceki planda ayda 500 istek sınırı vardı. Yeni planda sınırsız kullanım yalnız Auto modunda geçerliydi, öteki modeller payı tüketiyordu. 4 Temmuz'daki yazıda şirket değişikliği iyi yönetemediği için özür diledi ve anlatımın yeterince açık olmadığını, pek çok kullanıcıya sürpriz olduğunu¹ yazdı. 16 Haziran ile 4 Temmuz arasındaki beklenmedik kullanım için iade teklif etti. Aynı yazı en zor isteklerin basit isteklerden on kat pahalıya gelebildiğini¹ söylüyor. İki istek aynı düğmeden gidiyordu ve aradaki fark kullanıcıya ay sonunda görünüyordu.

Maliyeti göstermenin kendi bedeli de ölçüldü. Lambrecht ve Skiera, bir internet servis sağlayıcısının müşteri verisiyle tarife seçimini inceledi. Pek çok kullanıcı kullandıkça öde tarifesi daha ucuz olduğu hâlde sabit ücreti seçiyordu. Araştırmacıların saydığı nedenlerden biri taksimetre etkisi. Makaleye göre taksimetrenin tıkırtısı yolculuğun keyfini azaltıyor⁶. Her mesajın yanında akan bir sayaç aynı huzursuzluğu yaratır. Maliyeti kararın verildiği anda göstermek bu yüzden işe yarar, her an göstermek ise yaramaz.

Tarife çalışması AI ürünlerinden yirmi yıl önce, internet erişim tarifeleri üzerinde yapıldı. AI işinden önce maliyet tahmini göstermenin kullanıcı davranışına etkisini ölçen yayımlanmış bir çalışma bulamadık.

• 4 Temmuz 2025Cursor'un fiyat değişikliği kullanıcıları beklenmedik ücretlerle karşılaştırdı

Kullanım ve gelir bu desenin işe yarayıp yaramadığını söylemez. Bakılacak yer, kullanıcının sınıra ve maliyete ne zaman ve nasıl çarptığı.

• Sınır hatasıyla yarıda kalan iş. Kullanım sınırı yüzünden yarıda kalan işleri say. Desen yerindeyse kullanıcı sınırı işin ortasında görmez, işten önce görür.
• Tahminden sonra vazgeçme. Tahmin kartını görüp işi başlatmayan ya da ucuz seçeneğe geçen kullanıcıların payı. Kimse vazgeçmiyorsa kart ya ucuz işlerde de çıkıyor ya da okunmuyor.
• Tahmin isabeti. Gösterilen aralığı gerçek harcamayla karşılaştır. Gerçek harcamanın büyük çoğunluğu aralığın içinde kalmalı.
• Habersiz sınır. Uyarıyı görmeden sınıra gelen kullanıcıların payı. Hedef sıfıra yakın.
• Maliyet kaynaklı destek talebi. "Kredim nereye gitti" türü talepler ve iade istekleri. Desenin işe yaradığını en açık bu sayının düşüşü gösterir.

Üç metin var. Denetim promptu ürünündeki iş türlerini maliyetine göre sıralar, pahalı işten önce kullanıcıya ne gösterildiğine ve sınıra yaklaşınca ne olduğuna bakar, yalnız rapor yazar. Uygulama promptu tahmin kartını, sınır uyarısını ve ajan için harcama tavanını ekler. Önce planı gösterir, onayınla uygular ve kartın onaysız iş başlatmadığını doğrulayan bir test ekler. Kural kodlama ajanının kendi çalışması için. Yeni bir pahalı özellik eklerken ajan tahminini de eklesin.

Bu depoda kotayla, krediyle ya da kullanıma göre ücretle sunulan bir AI özelliği var. Görevin, ürünün harcanacak çabayı ve ücreti işten önce gösterip göstermediğini denetlemek. Hiçbir dosyayı değiştirme, yalnız rapor yaz.

1. Kullanımı ölçen ve düşen kodu bul: kredi ve kota hesapları, token sayaçları, faturalama olayları, hız sınırları, plan sınırları.
2. Maliyeti birbirinden belirgin farklı olan iş türlerini listele: model seçimi, effort ya da reasoning ayarı, derin araştırma, ajan döngüsü, görsel ve video üretimi, büyük dosya analizi. Her biri için ortalama maliyet günlükten ölçülebiliyor mu, kodda bir tahmin var mı?
3. Pahalı işler arayüzde ucuz işlerle aynı düğmeden mi başlıyor? İşten önce süre, kullanım ya da kredi tahmini gösteriliyor mu? Kullanıcı daha ucuz bir seçeneğe geçebiliyor mu?
4. Kalan pay kullanıcıya nerede görünüyor? Sınıra yaklaşınca önceden uyarı var mı, yoksa ilk haber hata mesajı mı? Sınır mesajı yenilenme zamanını ve seçenekleri söylüyor mu?
5. Ajan döngülerinde harcama tavanı var mı (azami adım, azami token, azami tutar)? Tavana gelince iş nasıl bitiyor, kullanıcıya ne söyleniyor, o ana kadarki sonuç korunuyor mu?
6. Görünür bir sonuç vermeden biten istekler (zaman aşımı, token sınırı, iptal) kullanıcının payından düşüyor mu? Bu durumda kullanıcıya bir şey söyleniyor mu?

Rapor biçimi: her iş türü için dosya ve satır, tahmini maliyet farkı, işten önce kullanıcıya ne gösterildiği, sınıra yaklaşınca ne olduğu ve önerdiğin değişiklik. En pahalı işten başla.

Bu üründe "harcanacak çabayı ve ücreti işten önce göster" desenini uygula. Önce planı göster, onayımı aldıktan sonra kodu değiştir.

Hedef davranış:
1. Her AI iş türü için geçmiş kullanımdan bir maliyet tahmini çıkar: süre aralığı ve kullanım aralığı (token ya da kredi). Tahmini tek bir yerde tut.
2. Tahmini maliyeti ortalamanın belirgin üstünde olan işlerde (eşik ayarlanabilir olsun) işten önce bir tahmin kartı göster: süre aralığı, kullanılacak pay ve işten sonra kalan pay. Kullanıcı onaylamadan işi başlatma. Daha ucuz bir seçenek varsa (kısa özet, düşük effort, küçük model) kartın yanında sun.
3. Kalan payı her an tek tıkla ulaşılabilir bir yerde göster. Sınıra yaklaşınca (ör. payın beşte dördü kullanıldığında) kullanıcıyı önceden uyar.
4. Sınıra gelindiğinde mesaj yenilenme zamanını ve kullanıcının seçeneklerini söylesin. Yarıda kalan işin o ana kadarki sonucunu sakla.
5. Ajan döngülerine azami adım ve azami harcama tavanı koy. Tavana gelince işi durdur, nerede kaldığını ve devam etmenin tahmini bedelini söyle.

Uygularken:
- Tahmini aralık olarak göster, kesin sayı gibi sunma.
- Her işte tahmini ve gerçek harcamayı kaydet, tahmin modelini bu kayıtla düzelt.
- Ücretlendirme mantığını değiştirme, yalnız gösterim, uyarı ve tavan ekle. Fiyatı etkileyen bir değişiklik gerekiyorsa önce sor.
- Kısa ve ucuz işlere kart ekleme.
- Bir test ekle: eşiğin üstünde bir iş isteği oluştur, tahmin kartının çıktığını ve onaysız iş başlamadığını doğrula. Sonra kullanımı uyarı eşiğine getir ve uyarının sınır hatasından önce geldiğini doğrula.

## Harcanacak çabayı ve ücreti işten önce göster
- Pahalı bir AI işi (uzun ajan döngüsü, derin araştırma, büyük model, medya üretimi) eklerken işten önce gösterilecek bir süre ve kullanım tahmini de ekle.
- Pahalı işi ucuz işle aynı düğmeye bağlama. Ayrı bir onay adımı ya da açık bir etiket kullan.
- Kullanım sınırı hatasını yalın bırakma. Yenilenme zamanını ve kullanıcının seçeneklerini yaz.
- Ajan döngülerine azami adım ve azami harcama tavanı koy.
- Tahmini kesin sayı gibi sunma. Aralık ver, tahmini ve gerçek harcamayı kaydet.

Sabit ücretli ve sınırı pratikte hiç dolmayan üründe her işten önce tahmin göstermek gereksiz bir adım. Kart yalnız gerçekten pahalı işte çıksın, yoksa kullanıcı onu okumadan geçmeyi öğrenir.

Tahmin yanılabilir. Ajanın kaç adım atacağı iş sürerken belli oluyor. Aralık ver, tavanı koy ve tahmini aşan işte ajan dursun ve sorsun. Yanlış çıkan kesin bir sayı kullanıcının güvenini, hiç sayı göstermemekten daha çok sarsar.

Taksimetre etkisini hesaba kat. Her mesajın yanında akan bir sayaç kullanıcıyı her isteği tartmaya iter. Sayacı karar anına sakla, kalan payı istendiğinde göster.

Bu desen fiyatı adil yapmaz. Pahalı bir planı ya da beklenmedik bir fiyat değişikliğini işin başında görünür kılar, düzeltmez. Fiyat değişikliğini önceden ve açık duyurmak ayrı bir iş.