Ajanın kimin adına çalıştığını göster

Satış ekibinin ortak bir AI ajanı var. Ekipten Elif ona müşteriye teslimin kaydığını yazmasını ve kargoyu bu sefer şirketin karşılayacağını eklemesini söylüyor. Ajan mesajı müşteriyle paylaşılan kanala yazıyor. Mesajın üstünde tek bir ad duruyor: Satış Asistanı. Müşteri faturayı bu söze göre kesiyor. Ertesi sabah operasyon ekibi kargo indirimini görüyor ve kimin onay verdiğini soruyor. Kanalda kimse cevap vermiyor, çünkü kimse mesajın kendisine ait olduğunu bilmiyor.

Her ajan mesajının iki sahibi var: metni üretip gönderen ajan ve ajana işi veren kişi. Arayüz yalnız birincisini gösteriyor. Alıcı bir kişinin isteğini şirketin ortak kararı diye okuyor. Ekip içindekiler de sözün arkasında kimin durduğunu bilmiyor. Soru yanlış kişiye gidiyor ya da hiç gitmiyor, yanlış söz düzeltilmiyor, işi isteyen kişi de mesajın doğurduğu yanıtlardan habersiz kalıyor.

Ajan ne kadar çok kişi için çalışırsa adını taşıyan mesajların sahibi o kadar bulanıklaşıyor. Haftalar sonra bir şikâyet geldiğinde kayıtta yalnız ajanın adı varsa, isteyeni bulmak için ajanın sohbet geçmişini tek tek okumak gerekiyor.

Ajanın gönderdiği her mesajın arkasında bir insan var. Mesaj onun adını da taşımalı.

Ortak ajan çoğu zaman tek bir hizmet hesabıyla kurulur ve her mesaj o hesabın adıyla düşer. İşi isteyen kişiyi mesaja taşımak ayrı bir alan, ayrı bir veri yolu ve her kanal için ayrı bir şablon ister. İlk sürümde ajanın çalışması yeter sayılır, gönderen satırı sonraya kalır.

İkinci neden ürün dili. Ekipler ajanı tek sesle konuşan bir ekip arkadaşı gibi sunmak ister. “Satış Asistanı” adı ekibin markası olur ve tek tek kişileri gölgeler. Ters yöne giden ekipler de var: ajan kişinin hesabından, kişinin adıyla gönderir ve alıcı mesajı ajanın yazdığını hiç görmez. İki yol da alıcıya yarım bilgi verir. Birinde kişi kaybolur, ötekinde ajan.

Model de bu boşluğu kendiliğinden doldurmaz. Mesajı kimin adına yazdığını ancak bağlamında görürse bilir. Ortak ajanın bağlamına çoğu zaman yalnız isteğin metni girer, isteyenin kimliği girmez. Model bu yüzden “biz” diye yazar ve ekip adına konuşur. Kimliği metne yazmasını modelden beklemek de yetmez, çünkü modelin yazdığı ad bir beyandır, kayıt sayılmaz.

Ölçüm de sorunu saklar. Ajanın başarısı gönderdiği mesaj sayısıyla, kapanan işle ölçülür. Sahibi belirsiz bir mesajın bedeli, yanlış kesilen fatura ya da yanıtsız kalan soru, başka bir ekibin panosuna düşer.

Ortak ajanın her mesajı iki adı birlikte taşır: mesajı gönderen ajanın adı ve ajanı o işe koşan kişinin adı. E-posta bu ayrımı standartta yapıyor. RFC 5322'ye göre From alanı mesajın yazarını, Sender alanı ise mesajı fiilen iletmekten sorumlu aracıyı¹ gösterir. Standardın örneği bir sekreter: başkası adına mesaj gönderdiğinde Sender alanında sekreterin, From alanında asıl yazarın adresi durur.

1. İki adı birlikte yaz. Gönderen satırında ajanın adı, AI olduğu ve işi isteyen kişi yan yana durur: “Satış Asistanı · AI ajanı · Elif Kaya adına”. Biri öbürünün yerine geçmez. Yalnız ajanın adı sözün sahibini gizler, yalnız kişinin adı ajanı gizler.
2. İsteyeni koddan al. Sistem, mesaj gitmeden önce kimin, ne zaman, hangi kanaldan ve hangi cümleyle istediğini kayda yazar. Kimliği oturum ya da kimlik jetonu verir, model yazmaz. İsteyen boşsa gönderim durur.
3. Kimsenin başlatmadığı işi kuranına bağla. Zamanlanmış ya da bir olayla tetiklenen işlerde mesaj otomasyonu kuran kişinin adını taşır.
4. Yanıtı sahibine götür. Alıcının yanıtı yalnız ajana düşmez, isteyen kişiye de ulaşır. RFC 5322'de de yanıtlar, ayrıca bir yanıt adresi yazılmamışsa, varsayılan olarak From alanındaki yazara gider.
5. Kaydı iki adla tut. Dökümde, dışa aktarmada ve aramada her mesaj ajanı ve isteyeni birlikte gösterir.

Alıcı bir soruyu kime soracağını mesajın gönderen satırından okur, sohbet geçmişini açması gerekmez.

Aynı teslim mesajı, aynı müşteri kanalında. Soldaki mesaj yalnız ajanın adını taşıyor, müşteri de operasyon da sözün sahibini arıyor. Sağdaki mesaj ajanın adının yanında işi isteyen kişiyi gösteriyor, yanıtlar da ona gidiyor.

Microsoft Exchange posta kutusu vekillerine iki ayrı yetki veriyor. Send As yetkisiyle gönderilen mesaj posta kutusundan gelmiş gibi görünüyor ve vekilin gönderdiğine dair hiçbir iz taşımıyor². Send on Behalf yetkisiyle gönderilen mesajın From satırında ise vekilin adı “on behalf of” ibaresiyle posta kutusunun adının yanında duruyor. Aynı belge bir ayrıntıyı da söylüyor: kişide iki yetki birden varsa her zaman Send As kullanılıyor. Bir ajana posta kutusu yetkisi verilirken bu seçim, alıcının ajanı görüp görmeyeceğini belirliyor.

Slack'in mesaj gönderme belgesi bir uygulamanın mesajı bir kullanıcının adı ve fotoğrafıyla gösterebildiğini yazıyor ve bunu ayrı bir izne bağlıyor. Belgeye göre bir mesajın kullanıcı adına gönderildiği kullanıcı için hiçbir zaman beklenmedik olmamalı ve önceden açıkça duyurulmalı³.

GitHub'ın kodlama ajanı commit'leri Copilot'ın adıyla atıyor, işi başlatan geliştiriciyi ortak yazar olarak işaretliyor. Kimsenin tek tek başlatmadığı otomasyonlarda açılan değişiklik isteği ve gönderilen kod otomasyonu kuran kişiye yazılıyor⁴.

Microsoft Entra'nın ajan kimliklerinde ajan kendi adına jeton alabiliyor ya da oturum açmış bir kullanıcı adına çalışabiliyor. İkinci durumda jetonun öznesi kullanıcı, eylemi yapan ise ajan kimliği⁵. Aynı belgeye göre her ajan kimliği, ajandan sorumlu insanı ya da grubu kaydeden bir sponsor alanı taşıyabiliyor. Kimlik katmanı iki adı ayrı ayrı tutuyor. Alıcının ekranında ikisinin de görünmesi ürünün işi.

Bu desen için kamuya açık bir olay kaydı ya da ölçüm bulamadık. Dayanak e-posta standardı, satıcı belgeleri ve Avrupa Birliği'nin şeffaflık kuralı.

RFC 5322 iki alanın birbirine karışmasını da sınırlıyor. From alanı yazara ait olmayan bir adres taşımamalı. Sender alanının yokluğu iletenin belirtilmediği anlamına gelmiyor, iletenin yazarla aynı kişi olduğu anlamına geliyor. Ajan için karşılığı açık. Ajanı bir çalışanın adıyla, kendi izini bırakmadan gönderen ürün, alıcıya mesajı o çalışanın kendisinin yazıp gönderdiğini söylemiş oluyor.

AB Yapay Zekâ Yasası'nın 50. maddesi insanlarla doğrudan etkileşen AI sistemlerinin kişiye bir AI sistemiyle etkileştiğini bildirecek biçimde⁶ tasarlanmasını istiyor, durum makul bir kişi için zaten açık değilse. Aynı madde bu bilginin en geç ilk etkileşimde, açık ve ayırt edilebilir biçimde verilmesini şart koşuyor. Madde ajanın kimin adına çalıştığını ayrıca düzenlemiyor. Yine de çalışanın adıyla, iz bırakmadan müşteriye yazan bir ajan hem kişiyi hem AI'ı alıcının gözünden saklamış oluyor.

Bu kaynaklar sahibi belirsiz mesajın ne sıklıkla zarar verdiğini ölçmüyor. Gösterdikleri, aracıyla yazarını ayırma işinin e-postada ve kimlik sistemlerinde çoktan çözüldüğü. Sohbet kanallarında çalışan ajanlarda bu ayrım ürün ekibinin tercihine kalıyor.

• İsteyeni boş mesaj. Ortak ajanın gönderdiği mesajlardan isteyen alanı boş olanların payı. Hedef sıfır, otomatik işlerde de kuran kişi dolu olmalı.
• Sahibini soran yanıt. Alıcıların “bunu kim istedi”, “kiminle konuşmalıyım” diye yazdığı yanıtları say. Desen yerindeyse bu yanıtlar azalır.
• Yanıtın sahibine ulaşma süresi. Ajanın mesajına gelen yanıtın, işi isteyen kişi tarafından görülmesine kadar geçen süre.
• Sahibi bulunamayan şikâyet. Bir şikâyet incelemesinde mesajı kimin istediğinin kayıttan bulunamadığı vakalar. Hedef sıfır.
• İzsiz gönderim. Ajanın bir kişinin adıyla gönderdiği ve kaydında ajanın adı geçmeyen mesajlar. Hedef sıfır.

Üç metin var. Denetim promptu ürünündeki ajanın gönderim noktalarını bulur, her birinin hangi kimlikle gittiğini, alıcının hangi adı gördüğünü ve isteyen kişinin kayda girip girmediğini raporlar, hiçbir dosyayı değiştirmez. Uygulama promptu deseni koda geçirir. Önce planı gösterir, onayınla gönderen satırını tek bir yerde üretir, isteyenin kimliğini oturumdan alıp kayda yazar ve bunları sınayan testler ekler. Kural kodlama ajanının kendi çalışması için: ajan senin adına bir mesaj ya da commit yazarken kimin istediğini de yazsın.

Bu depoda birden çok kişinin kullandığı bir AI ajanı var: ekip kanalına yazan bir bot, ortak bir e-posta ya da destek asistanı, kişiler adına mesaj, yorum, commit ya da kayıt oluşturan bir otomasyon. Görevin, ajanın gönderdiği her şeyde işi kimin istediğinin görünüp görünmediğini denetlemek. Hiçbir dosyayı değiştirme, yalnız rapor yaz.

1. Ajanın dışarıya bir şey gönderdiği yerleri bul: mesaj gönderme, e-posta, yorum, bildirim, commit ve kayıt oluşturma çağrıları ve bunların şablonları.
2. Her gönderim hangi kimlikle yapılıyor: ajanın kendi hesabıyla mı (bot jetonu, hizmet hesabı), kullanıcının hesabıyla mı (kullanıcı jetonu, "Send As" benzeri bir yetki), ikisiyle birden mi? Kullanıcının adıyla giden mesajlarda ajanın izi kalıyor mu?
3. İşi isteyen kişinin kimliği gönderime kadar taşınıyor mu? İsteğin hangi oturumdan ve hangi kullanıcıdan geldiği mesajın meta verisine, gövdesine ya da kaydına yazılıyor mu? Kimliği kod mu alıyor, yoksa modelin yazdığı metne mi bırakılmış?
4. Alıcının gördüğü kısımda (gönderen satırı, başlık, imza, etiket) ajanın adı, AI olduğu ve isteyen kişi birlikte yazıyor mu?
5. Zamanlanmış ya da bir olayla tetiklenen işlerde mesaj kimin adına gidiyor? Otomasyonu kuran kişi kayıtlı mı?
6. Alıcının yanıtı nereye gidiyor: yalnız ajana mı, isteyen kişiye de mi? Yanıt adresi, bildirim ya da konu takibi isteyene ulaşıyor mu?
7. Denetim kaydında ve dışa aktarmada her gönderim için ajan, isteyen kişi, zaman ve istek metni bulunuyor mu?

Rapor biçimi: her gönderim noktası için bir satır: dosya ve satır, gönderimin kimliği, alıcının gördüğü ad, isteyen kişinin kayıtta olup olmadığı, yanıtın kime gittiği. İsteyeni hiçbir yerde görünmeyen gönderimlerden başla. Kişinin adıyla, ajanın izi kalmadan giden gönderimleri ayrıca işaretle.

Bu depodaki ortak AI ajanına "ajanın kimin adına çalıştığını göster" desenini uygula. Önce planı göster, onayımı aldıktan sonra kodu değiştir.

Hedef davranış:
1. Ajanın her gönderimi iki kimlik taşır: gönderen ajan (adı ve AI olduğu) ve işi isteyen kişi. İsteyen kişi oturumdan ya da kimlik jetonundan alınır, modelin yazdığı metinden çıkarılmaz.
2. Alıcının gördüğü gönderen satırı iki adı birlikte gösterir: "<Ajan adı> · AI ajanı · <Kişi> adına". Ajan bir kişinin adıyla, kendi izini bırakmadan göndermez.
3. Kimsenin tek tek başlatmadığı işler (zamanlanmış ya da olayla tetiklenen) otomasyonu kuran kişinin adıyla gider ve bu kişi kayıtta durur.
4. Alıcının yanıtı isteyen kişiye de ulaşır: yanıt adresiyle, bildirimle ya da konu takibiyle.
5. Her gönderimin kaydında ajan, isteyen kişi, zaman, kanal ve istek metni bulunur. Dışa aktarma ve arama iki adı da korur.
6. Mesaj kurum dışına gidiyorsa alıcı, ajanın AI olduğunu ilk mesajda görür.

Uygularken:
- İsteyenin kimliğini istek alındığı anda kaydet ve gönderim koduna parametre olarak geçir. Ajanın promptuna bırakma.
- Gönderen satırını tek bir yardımcı fonksiyonda üret, bütün kanallar (sohbet, e-posta, yorum, commit) onu kullansın.
- Testler ekle: (a) bir kullanıcının isteğiyle giden mesajın gönderen satırında ajanın adı ve kullanıcının adı bulunur. (b) zamanlanmış iş otomasyonu kuranın adını taşır. (c) isteyenin kimliği eksikse gönderim durur ve hata verir. (d) alıcının yanıtı isteyen kişiye bildirim olarak düşer.

## Ajanın kimin adına çalıştığını göster
- Ajanın gönderdiği her mesaj, yorum ve kayıt için ajanın adını ve işi isteyen kişiyi birlikte yaz.
- İsteyen kişiyi oturumdan ya da kimlik jetonundan al, modelin metninden çıkarma.
- Ajanı bir kişinin adıyla, ajanın izi kalmadan gönderen kod yazma.
- Zamanlanmış ve olayla tetiklenen işlerde otomasyonu kuran kişiyi kayda ve mesaja ekle.
- Alıcının yanıtını isteyen kişiye ulaştıran yolu aynı işte kur.

Ajan yalnız senin için çalışıyorsa ve mesajı sen okuyup gönderiyorsan ad zaten senin. Bu durumda alıcının AI'ın yazdığını bilmesi ayrı bir desenin konusu. Bu desen birden çok kişinin iş verdiği ortak ajanlar için.

Gönderen satırını uzatma. Her mesajın başına kişinin unvanını, ekibini ve isteğin tam metnini eklemek mesajı okunmaz yapar. Satırda iki ad yeter, ayrıntı tıklayınca açılsın.

İsteyenin adını dışarıya göstermek her zaman istenmez. Destek ekiplerinde kişi yerine ekip adı ya da bir rol yazılabilir. İç kayıtta ise kişi her zaman durur.

Desen yetkiyi denetlemez. Mesajı kimin istediğini göstermek, o kişinin bu sözü vermeye yetkisi olup olmadığını söylemez. Ajanın soran kişinin yetkisiyle çalışması ve bir çıktıyı kimin onayladığının kaydı ayrı desenlerin işi.