Otonomi düzeyini kullanıcıya bırak ve hep görünür tut

Kullanıcı oturumun başında ajana “bu işte sormadan devam et” diyor, çünkü her adımda onay vermekten yorulmuş. Aynı oturumda, başka bir işin ortasında yeni bir istek yazıyor: fotoğraf klasöründeki kopyaları sil. Ajanın silmeden önce listeyi göstereceğini sanıyor. Ajan göstermiyor, siliyor. Oturumun başındaki cümle hâlâ geçerli ve ekranda onu hatırlatan hiçbir şey yok.

Ajan yanlış bir şey yapmadı. Kendisine verilen düzeye uydu. Kullanıcı ise başka bir düzeye göre davrandı. Otonomi düzeyi kullanıcının bir sonraki adımı nasıl izleyeceğini belirliyor. Ajan soracaksa kullanıcı isteği gönderip başka işe dönebilir. Sormayacaksa göndermeden önce isteğini bir kez daha okur, kapsamı daraltır. Düzeyi bilmeyen kullanıcı ikisinden birini tahmin ediyor ve yanlış tahminin bedelini kullanıcı ödüyor.

Düzey ayarlar sayfasının derinindeyse ya da sohbetin içinde bir cümleyse sonuç aynı. Kullanıcı ajanın sorup sormayacağını ancak iş bittikten sonra öğreniyor.

Otonomi düzeyi çoğu üründe bir kez kurulup unutulan bir ayar sayılıyor. Kullanıcı ise onu iş değiştikçe değiştiriyor ve her değişiklik ajanın bir sonraki adımını değiştiriyor. Anthropic'in Claude Code kullanımı üzerine çalışmasında yeni kullanıcıların oturumlarının yaklaşık %20'sinde tam otomatik onay açık, deneyim arttıkça bu pay %40'ın üstüne çıkıyor¹. Düzey kullanıcıyla birlikte değişen bir durum ve görünmeyen durum unutuluyor.

Modu kurmanın en kolay yolu onu prompta yazmak. Kullanıcı “sormadan devam et” ya da “önce bana sor” diyor, ajan bu cümleyi bağlamında taşıyor. Mod böylece arayüzün bilmediği bir yerde yaşıyor. Bağlam uzayıp sıkıştırıldığında cümle kaybolabiliyor ve ajan bunu duyurmuyor, çünkü kaybolan bir şeyi fark etmiyor.

Ekran yeri de göstergenin aleyhine. Ekipler giriş kutusunu sade tutmak istiyor, bir mod etiketi kalabalık gibi duruyor. Mod hatası da panoda kendi adıyla görünmüyor. Kullanıcı “ajan izinsiz sildi” diye şikâyet ediyor, kayıtta “mod belirsizdi” yazan bir satır olmuyor.

Otonomi düzeyi kullanıcının seçtiği ve adıyla görünen bir moddur. Kullanıcı ajanın bir sonraki adımda soracağını mı, sormadan yapacağını mı isteğini göndermeden önce ekrandan okur.

1. Az ve adlı düzey. Üç dört düzey yeter. Her birinin adı ajanın ne yapacağını söyler: “Her adımda sor”, “Düzenlemeleri sormadan yap”, “Yalnız plan”, “Sormadan çalış”. Sayı ya da soyut bir ürün sözcüğü kullanıcıya bir şey söylemez.
2. Hep görünür, hep aynı yerde. Düzey giriş kutusunun yanında, kullanıcının göndermeden önce baktığı yerde durur. Gösterge sıradaki işte ne olacağını da kısaca söyler.
3. Tek hareketle değişir. Bir kısayol ya da giriş kutusundaki bir seçici yeter, ayarlar sayfasına gitmek gerekmez. En serbest düzey ilk kez seçildiğinde kısa bir uyarı çıkar ve bu düzey varsayılan olarak o oturumla sınırlı kalır.
4. Her değişiklik duyurulur. Kullanıcı düzeyi değiştirdiğinde, sohbette “sormadan devam et” dediğinde, bir yönetici bir düzeyi kapattığında ya da sistem güvenlik nedeniyle düzeyi düşürdüğünde sohbete bir satır düşer: eski düzey, yeni düzey, kim değiştirdi.
5. Düzey kodda bir durum. Mod modelin bağlamında bir cümle olarak yaşamaz. Kod onu tutar, arayüz ve ajan döngüsü aynı yerden okur. Sohbetteki bir istek modu değiştirmek isterse arayüz onu mod değişikliğine çevirir ve gösterir.
6. Düzey tabanı delmez. En serbest düzeyde de geri dönüşü olmayan bazı işler sorulur ya da hiç yapılmaz. Kullanıcı hangi işlerin hiçbir düzeyde sormadan geçmeyeceğini bilir.

Düzeyin içeriği, yani hangi işin sorulduğu, kural tablosundan gelir. Bu desen o tablonun kullanıcıya dönük yüzü. Kullanıcı tabloyu ezberlemez, giriş kutusunun yanındaki etiketi okur.

Aynı silme işi, iki ekranla. Solda kullanıcının “sormadan devam et” cümlesi görünmez bir mod olmuş ve kopyalar sorulmadan siliniyor. Sağda aynı cümle bir mod değişikliğine dönüşüyor, mod giriş kutusunun yanında duruyor ve kullanıcı göndermeden önce onu tek tıkla değiştiriyor.

Claude Code'da kullanıcı izin modlarını Shift+Tab ile döndürüyor. Durum çubuğu o anki modu adıyla gösteriyor²: “manual mode on”, “accept edits on”, “plan mode on”, “auto mode on”. VS Code eklentisinde mod göstergesi giriş kutusunun altında duruyor ve tıklanınca değişiyor. Belge sistemin yaptığı değişiklikleri de anlatıyor. Bir yönetici otomatik modu kapattığında çalışan oturum o moddan çıkıyor ve ekranda bunu söyleyen bir satır beliriyor. Sınıflandırıcı art arda engel koyarsa otomatik mod duruyor ve Claude Code yeniden onay sormaya başlıyor.

Visual Studio Code'daki Copilot ajanında kullanıcı izin düzeyini giriş kutusundaki bir açılır listeden³ seçiyor ve istediği an değiştirebiliyor. Düzeyler elle onay, bir modelin her çağrıyı değerlendirdiği yardımlı onay ve hepsine izin. Seçilen düzey o sohbet oturumu için geçerli, yeni oturumlar ayarlardaki varsayılanla açılıyor. Hepsine izin ilk kez seçildiğinde bir uyarı penceresi onay istiyor.

OpenAI'ın Codex'inde kullanıcı bir değişiklik yapmadan yalnız konuşmak ya da plan yapmak istediğinde /permissions komutuyla salt okunur moda geçiyor⁴. Google'ın Gemini CLI'ında Shift+Tab varsayılan, düzenlemeleri kendiliğinden onaylayan ve salt okunur plan modu arasında dönüyor, Ctrl+Y ise bütün araç çağrılarını otomatik onaylayan modu⁵ açıp kapatıyor. Kısayol belgesi o anki modun ekranda nasıl gösterildiğini anlatmıyor.

OpenClaw, Şubat 2026. Summer Yue, OpenClaw ajanından gelen kutusunda neyi arşivleyeceğini ya da sileceğini önermesini ve kendisi söyleyene kadar hiçbir şey yapmamasını istedi. Bu düzen küçük bir deneme kutusunda iyi çalışmıştı. Gerçek gelen kutusu çok büyüktü, bağlam sıkıştırıldı ve Yue'nin anlatımıyla ajan sıkıştırma sırasında ilk talimatını kaybetti⁶. Ajan e-postaları toplu olarak çöpe atmaya başladı. Yue gönderisinde ajana “confirm before acting”⁷ dediğini yazıyor. “Önce sor” modu yalnız modelin bağlamında bir cümleydi. Ekranda onu gösteren bir öğe yoktu ve kaybolduğunu kimse duyurmadı. Kullanıcı ajanın soracağını sanıyordu, ajanın bağlamında o mod artık yoktu.

Sorun AI'dan eski. Sarter ve Woods 1995'te kokpit otomasyonu üzerine çalışmalarında, çok modlu sistemlerde denetleyen kişinin otomasyonun hangi modda olduğunu ve ne yaptığını izlemek⁸ gibi yeni bir yük taşıdığını yazdı. Tasarımcılar bu yükü desteklemeden mod sayısını artırınca moda bağlı yeni hata biçimleri ortaya çıkıyor. Ajan ürünlerindeki onay modları aynı yapıda. Kullanıcı modu seçiyor, sonra onu izlemek zorunda kalıyor.

Anthropic'in çalışması kullanıcıların düzeyi zamanla değiştirdiğini de gösteriyor. Deneyimli kullanıcılar daha sık otomatik onay açıyor ama ajanı daha sık kesiyor. Yeni kullanıcılar turların %5'inde, deneyimliler yaklaşık %9'unda¹ araya giriyor. Kullanıcı tek tek onay vermeyi bırakınca ajanı izleyip gerektiğinde durdurmaya geçiyor. İzlemek için de ajanın hangi modda çalıştığını görmesi gerekiyor.

Kokpit bulguları pilotlardan, Anthropic'in sayıları tek bir ürünün kullanıcılarından geliyor. Mod göstergesinin ajan ürünlerinde mod hatalarını ne kadar azalttığını ölçen yayımlanmış bir çalışma bu sayfanın kaynakları arasında yok.

• 23 Şubat 2026OpenClaw üç “dur” mesajına rağmen gelen kutusundaki e-postaları çöpe atmayı sürdürdü

• Mod sürprizi. Kullanıcının “neden sormadın” ya da “neden yine soruyorsun” diye yazdığı mesajlar. Mod görünür olunca azalmalı.
• Göndermeden önce mod değişikliği. Mod değişikliklerinin kaçı bir istek gönderilmeden hemen önce yapılıyor? Bu pay, kullanıcının göstergeyi okuyup modu işe göre ayarladığını gösterir.
• Sessiz değişiklik. Sohbete satır düşmeden değişen mod sayısı: sohbetten gelen istek, yönetici ayarı, sistemin düşürmesi, yeni oturum. Sıfır olmalı.
• Unutulan serbest mod. En serbest modun açık kaldığı süre ve bu sürede kullanıcının geri aldığı işler. Saatlerce açık kalan ve geri almalarla biten serbest mod, unutulmuş bir mod olabilir.
• Bağlam ile kod arasındaki fark. Ajanın bağlamındaki mod cümlesi ile koddaki mod durumunun ayrıştığı oturumlar. Hedef sıfır.

Üç metin var. Denetim promptu ajanın otonomi düzeyini belirleyen her şeyi bulur, düzeyin kodda mı modelin bağlamında mı tutulduğunu, arayüzde görünüp görünmediğini ve hangi yollarla sessizce değişebildiğini raporlar. Hiçbir dosyayı değiştirmez. Uygulama promptu adlı düzeyleri, giriş kutusunun yanındaki göstergeyi ve her değişikliği duyuran satırı kurar. Önce planı gösterir, onayınla uygular ve bağlam sıkıştırıldıktan sonra düzeyin korunduğunu doğrulayan bir test ekler. Kural kodlama ajanının kendi çalışması için. Ajanın bir sohbet cümlesini sessizce moda çevirmesin.

Bu depoda kullanıcı adına iş yapan bir AI ajanı ve onun arayüzü var. Görevin, ajanın otonomi düzeyinin (ne zaman onay isteyip ne zaman sormadan çalıştığının) kullanıcı tarafından seçilip seçilemediğini ve arayüzde hep görünüp görünmediğini denetlemek. Hiçbir dosyayı değiştirme, yalnız rapor yaz.

1. Otonomi düzeyini belirleyen her şeyi bul: izin modu, onay ayarları, otomatik onay bayrakları, ortam değişkenleri, yönetici ayarları, sistem promptundaki "sormadan devam et" ya da "önce sor" gibi cümleler.
2. Düzey nerede tutuluyor: kodda bir durum değişkeni mi, yalnız modelin bağlamında bir cümle mi? Bağlam sıkıştırıldığında, sayfa yenilendiğinde ya da oturum yeniden yüklendiğinde düzey korunuyor mu?
3. Arayüzde düzey nerede görünüyor: giriş kutusunun yanında, kullanıcının göndermeden önce bakacağı yerde mi, ayarlar sayfasında mı, hiç görünmüyor mu? Dar ekranda ve mobilde de görünüyor mu?
4. Kullanıcı düzeyi nasıl değiştiriyor: kısayol, seçici, ayarlar sayfası? Kaç adım sürüyor? Değişiklik yalnız bu oturuma mı, kalıcı tercihe mi yazılıyor ve arayüz bunu söylüyor mu?
5. Düzeyi kullanıcıdan başka değiştiren yollar var mı: sohbette yazılan bir istek, yönetici ayarı, güvenlik nedeniyle otomatik düşürme, yeni oturumda varsayılana dönme? Her biri ekranda duyuruluyor mu?
6. Arayüzün gösterdiği düzey ile ajan döngüsünün araç çağrısında okuduğu düzey aynı kaynaktan mı geliyor? İkisinin ayrışabileceği bir yol var mı?
7. En serbest düzeyde de onay isteyen ya da hiç çalışmayan işler var mı? Bu taban kodda mı ve kullanıcıya gösteriliyor mu?

Rapor biçimi: düzeyi belirleyen her yer için dosya ve satır, düzeyin nerede tutulduğu, arayüzde görünüp görünmediği, sessizce değişebildiği yollar ve olası zarar (örnek: kullanıcı ajanın soracağını sanıyor, ajan sormadan siliyor). Bulguları sessiz değişikliklerden başlayarak sırala, sonda önerdiğin düzeltmeleri yaz.

Bu depodaki AI ajanına "otonomi düzeyini kullanıcıya bırak ve hep görünür tut" desenini uygula. Önce planı göster, onayımı aldıktan sonra kodu değiştir.

Hedef davranış:
1. Ajanın en çok dört adlı otonomi düzeyi olsun ve adı ajanın ne yapacağını söylesin (örnek: "Her adımda sor", "Düzenlemeleri sormadan yap", "Yalnız plan", "Sormadan çalış").
2. O anki düzey giriş kutusunun yanında adıyla ve her zaman görünsün. Gösterge sıradaki işte ajanın onay isteyip istemeyeceğini kısa bir cümleyle söylesin.
3. Kullanıcı düzeyi tek hareketle değiştirsin: göstergeye tıklayarak ya da bir kısayolla. En serbest düzey ilk kez seçildiğinde kısa bir uyarı çıksın ve bu düzey varsayılan olarak yalnız o oturum için geçerli olsun.
4. Düzey kodda tek bir durum olarak tutulsun, arayüz ve ajan döngüsü onu aynı yerden okusun. Sistem promptu düzeyi bu durumdan alsın, düzey yalnız modelin bağlamında yaşamasın.
5. Düzeyi değiştiren her olay (kullanıcı, sohbetteki "sormadan devam et" isteği, yönetici ayarı, güvenlik nedeniyle düşürme, yeni oturum) sohbete bir satır olarak düşsün: eski düzey, yeni düzey, kim değiştirdi, ne kadar geçerli.
6. Sohbette düzeyi değiştirmek isteyen bir cümle mod değişikliğine çevrilip gösterilsin ya da kullanıcıya tek tıkla onaylatılsın.
7. Hiçbir düzey, ürünün geri dönüşü olmayan işler için koyduğu onay tabanını kaldırmasın.

Uygularken:
- Düzeyi tek bir yerde tut (oturum kaydı ya da durum deposu). İkinci bir kopya açma.
- Bağlam sıkıştırıldığında ve oturum yeniden yüklendiğinde düzeyin korunduğunu doğrula.
- Bir test ekle: düzeyi "Sormadan çalış"a al, bağlamı sıkıştır ya da oturumu yeniden yükle. Göstergenin ve ajanın aynı düzeyi okuduğunu, değişikliğin sohbette satır olarak göründüğünü ve geri dönüşü olmayan bir işin hâlâ onay istediğini doğrula.

## Otonomi düzeyini görünür tut
- Ajanın onay davranışını değiştiren her şeyi kodda tek bir düzey durumuna bağla. Düzeyi sistem promptundaki bir cümleye bırakma.
- Düzeyi değiştiren kodu yazarken ekranda bunu duyuran satırı da yaz: eski düzey, yeni düzey, kim değiştirdi.
- Kullanıcı sohbette "sormadan devam et" gibi bir şey derse bunu düzey değişikliği olarak göster ya da onaylat.
- Düzeylerin adını ajanın ne yapacağını söyleyecek biçimde koru. Yeni düzey eklemeden önce sor.
- En serbest düzeyde de geri dönüşü olmayan işlerde onay tabanını kaldırma.

Ajan yalnız okuyorsa ve kullanıcı adına hiçbir şey değiştirmiyorsa düzeye gerek yok. Tek durumlu bir gösterge ekranda gürültü olur.

Mod sayısını artırmak deseni bozar. Sarter ve Woods'un uyardığı hata tam burada doğuyor. Dördü geçen ya da adları birbirine benzeyen düzeyleri kullanıcı okur ama ayırt edemez.

Gösterge kullanıcının kararını korumaz. Kullanıcı en serbest düzeyi bilerek seçip unutabilir. Gösterge ona hatırlatır, geri dönüşü olmayan işi durdurmaz. O iş hangi düzeyde olursa olsun sorulmalı ve bu ayrı bir desenin konusu.

Kurumsal üründe düzeyi bazen yönetici belirler. Kilitli düzey de göstergede görünür ve kimin kilitlediği yazar. Kullanıcı seçemediği bir düzeyi neden seçemediğini bilir.