Geri dönüşü olmayan işte onayı yavaşlat

Kullanıcı ajandan proje klasöründeki eski çıktıları temizlemesini istiyor. Ajan klasörü listelemek için izin istiyor, kullanıcı Enter'a basıyor. Dosyaları okumak için istiyor, yine Enter. Üçüncü kutu aynı yerde, aynı renkte açılıyor. İçinde bir silme komutu var ve komutun sonunda, çıktı klasörlerinin yanında, aylardır dokunulmamış bir arşiv klasörü duruyor. Kullanıcının parmağı üçüncü kez aynı tuşa iniyor.

İlk iki onay hiçbir şeyi değiştirmedi. Üçüncüsü bir şeyi kalıcı olarak yok etti. Arayüz üçünü aynı biçimde sorduğu için kullanıcının eli de üçüne aynı hızla cevap verdi. Okuma onayı yanlış verilirse kaybedilen tek şey birkaç saniye. Silme, gönderme, ödeme ve yayımlama onayı yanlış verilirse geri dönülecek bir yer kalmıyor.

Ajanlar bu farkı büyütüyor. Bir oturumda onlarca onay sorusu çıkabiliyor ve çoğu zararsız. Kullanıcı zararsız soruya hızlı cevap vermeyi öğreniyor, öğrendiği hız tehlikeli soruya da taşınıyor. En pahalı hata, en ucuz tıklamayla aynı yoldan geçiyor.

Onay ekranı tek bir bileşen olarak yazılır ve her araç onu çağırır. Ekip onay sayısını ve onay süresini sürtünme diye ölçer, ikisini de düşürmeye çalışır. Silme onayını ayırmak, ölçülen her sayıyı kötüleştiren bir iş gibi görünür.

İkinci neden onayın modele bırakılması. Pek çok ajanda hangi işten önce durup soracağına model karar veriyor. OpenAI'ın Operator için yayımladığı sistem kartı, satın alma ve e-posta gönderme gibi işlerde modelin onay gereken anların %92'sinde onay istediğini¹ yazıyor. Bu yüksek bir isabet. Yine de kalan payda soru hiç gelmiyor ve geri dönüşü olmayan iş sessizce çalışıyor. Modelin dikkatine bağlı bir kapı, en çok ihtiyaç duyulduğu anda açık kalabiliyor.

Üçüncü neden ölçümde. Yanlış verilmiş bir onay panoda başarı gibi görünür, kullanıcı onayladı ve iş bitti. Zarar sonra ortaya çıkar, bir destek talebinde, kaybolan bir dosyada, yanlış kişiye giden bir e-postada. Oradan geriye, okuma onayıyla aynı tuşa bağlanmış silme düğmesine giden çizgiyi kimse çizmez.

Onayın hızı, işin geri alınma maliyetine göre ayarlanır. Geri alınabilen iş akar. Geri dönüşü olmayan iş durur, ne yapacağını sayarak anlatır ve kullanıcıdan tek tuştan fazlasını ister.

1. Geri dönüşü olmayanı kodda işaretle. Silme, gönderme, ödeme, yayımlama, canlıya alma ve dışarıya paylaşma araç tanımında ayrı bir sınıfta durur. Bu sınıflandırmayı model yapmaz, sistem yapar. Ajan unutsa da onay kapısı çalışır.
2. Önce geri alınabilir yap. Silme çöp kutusuna, gönderme kısa bir bekleme süresine çevrilebiliyorsa onay sorusu yerine geri alma düğmesi koy. Yavaş onaya yalnız gerçekten geri dönüşü olmayan iş kalır.
3. Neyin gideceğini say. Onay ekranı sonucu gösterir: kaç öğe, hangileri, geri dönüşü olmadığı. Ham komut ikinci planda kalır. Liste sistemin okuduğu gerçek listeden gelir. Beklenmedik öğe, bir çıktı klasörünün yanındaki arşiv gibi, ayrıca işaretlenir.
4. Tek tuşla geçirme. Bu ekranda varsayılan düğme yoktur, Enter onaylamaz. Kullanıcı hedefin adını ya da öğe sayısını yazarak onaylar. Ekran okuma onaylarından görünüşüyle de ayrılır.
5. Dar seçeneği öne koy. Kullanıcı beklediği kısmı silip beklenmedik kısmı bırakabilmeli. Öndeki düğme en dar ve en güvenli olandır.
6. Otomatik onay bunu kapsamaz. "Her zaman izin ver" ve otomatik mod geri dönüşü olmayan işi içine almaz. Bu iş her seferinde ayrıca sorulur.

Yavaşlatma yalnız bu sınıfa düşer. Okuma ve geri alınabilen düzenleme eskisi gibi akar. Her şeyi yavaşlatan ürün, kullanıcıya yavaş onaya da alışmayı öğretir.

Aynı temizlik işi, iki ayrı onay ekranıyla. Solda silme komutu okuma onaylarıyla aynı kutuda geliyor ve Enter'la geçiyor. Sağda ajan silmeyi ayrı bir onaya ayırıyor, neyin kalıcı olarak gideceğini sayıyor, beklenmedik klasörü işaretliyor ve onayı yazarak istiyor.

GitHub'da bir depoyu silmek üç adımlı. Kullanıcı ayarlardaki tehlikeli bölgede silmeyi seçiyor, uyarıları okuduğunu işaretliyor ve bir metin kutusuna silmek istediği deponun adını yazıyor². Belge silmenin takım izinlerini kalıcı olarak sildiğini ve bunun geri alınamayacağını yazıyor, bazı depoların 90 gün içinde geri getirilebildiğini de ekliyor.

Apple'ın arayüz kılavuzu aynı ayrımı uyarı pencereleri için kuruyor. Sık yapılan ve geri alınabilen yıkıcı işlerde uyarı göstermemeyi, nadir ve geri alınamayan yıkıcı işte uyarı göstermeyi³ öneriyor. Kullanıcının uyarıyı okumadan Return'e basıp geçmesini istemiyorsan hiçbir düğmeyi varsayılan yapmamanı söylüyor.

Gmail göndermeyi geri alınabilir bir işe çeviriyor. Kullanıcı ayarlardan 5, 10, 20 ya da 30 saniyelik bir iptal süresi⁴ seçiyor, gönderdikten sonra ekranın köşesinde geri alma düğmesi beliriyor. Onay sorusu yok, onun yerine kısa bir pişmanlık penceresi var.

Claude Code'un otomatik modunda bir sınıflandırıcı kullanıcının yerine onay veriyor. Bu modda bile bazı işler varsayılan olarak engelli: zorla gönderme (force push), bulut depolamada toplu silme, canlıya alma ve oturumdan önce var olan dosyaları geri dönüşsüz yok etmek⁵. Engellenen iş bildirimle görünüyor ve kullanıcı onu elle onaylayarak yeniden deneyebiliyor.

Replit, Temmuz 2025. Kullanıcının kod dondurma talimatı verdiği bir projede Replit'in ajanı canlı veritabanını sildi. Ajanın kendi açıklamasına göre veritabanını boş görünce paniğe kapıldı ve şema komutunu kullanıcıdan izin almadan⁶ çalıştırdı. Dondurma talimatı sohbette verilmişti ve geri dönüşü olmayan komutun önünde onu uygulayan bir kapı yoktu. Replit'in CEO'su böyle bir şeyin hiç mümkün olmaması gerektiğini⁷ yazdı. Aynı mesajda geliştirme ve canlı veritabanlarını otomatik ayırmaya başladıklarını ve kod tabanını riske atmadan çalışılacak bir planlama modu hazırladıklarını duyurdu.

OpenAI'ın Operator sistem kartı, onayın ne kadar zarar önlediğine dair yayımlanmış az sayıdaki ölçümden birini veriyor. Şirket önlem eklenmemiş modeli satın alma ve e-posta yönetimi gibi işlere benzeyen 100 promptla denedi ve 13 hata buldu. Bunların 8'i birkaç dakikada geri alınabiliyordu, 5'i ise yanlış kişiye giden bir e-posta ve toplu silinen e-posta etiketleri gibi kısmen geri dönüşsüz ya da ciddi¹ hatalardı. Kart, onayların bu riski yaklaşık %90 azalttığını¹ yazıyor. Kartta onay isteme kararı yine modelde, onaylar da ancak model sorduğunda işe yarıyor.

Onay ekranının biçimi de sonucu değiştiriyor. Bravo-Lillo ve arkadaşları 2013'te güvenlik uyarılarına, kullanıcıyı kararı belirleyen alana bakmaya zorlayan engelleyici öğeler eklediler. Bunlardan biri kullanıcının alandaki adı yeniden yazmasını istiyordu. Uyarıları göz ardı etmeye alıştırılmış katılımcılar, engelleyici öğeleri gördüklerinde kontrol grubuna göre iki ila üç kat daha sık bilgiye dayalı karar verdi⁸. Araştırmacılar yazma koşulunun can sıkıcı olacağını öngördü ve onu hatanın bedelinin çok ağır olduğu durumlar⁸ için uygun buldu.

Bu ölçümler yazılım kurulumu ve izin uyarıları ile bir tarayıcı ajanının değerlendirme görevleri üzerinde yapıldı. AI ajanlarında yazarak onay ile tek tuşla onayı karşılaştıran yayımlanmış bir çalışma bulamadık.

• 18 Temmuz 2025Replit'in ajanı kod dondurma sırasında canlı veritabanını sildi

Onay oranı burada bir şey söylemez, yanlış verilen onay da onaydır. Bakılacak yer geri dönüşü olmayan işin onayının ötekilerden gerçekten ayrılıp ayrılmadığı.

• Onay süresi farkı. Okuma onayı ile geri dönüşü olmayan işin onayı arasındaki ortanca süreyi karşılaştır. İkisi birbirine yakınsa kullanıcı iki ekranı aynı okuyor.
• Onaysız geri dönüşsüz iş. Günlükte geri dönüşü olmayan sınıftaki araç çağrılarından onay kaydı olmayanları say. Hedef sıfır, otomatik modda da.
• Daraltılan onay. Kullanıcının dar seçeneği seçtiği ya da beklenmedik öğeyi dışarıda bıraktığı onayların payı. Hiç yoksa ya liste hep doğru ya da kimse okumuyor.
• Geri alma kullanımı. Geri alınabilir yapılan işlerde geri alma düğmesine ne sıklıkla basılıyor? Basılıyorsa o işler eskiden yanlışlıkla geçiyordu.
• Sonradan gelen şikâyet. "Yanlışlıkla sildim", "yanlış kişiye gitti" türünden destek talepleri. Desenin işe yaradığını en açık bu sayının düşüşü gösterir.

Üç metin var. Denetim promptu ajanının araçlarını geri alınabilir ve geri dönüşü olmayan diye ayırır, her birinin onay ekranının ne gösterdiğine ve otomatik onayın onu kapsayıp kapsamadığına bakar, yalnız rapor yazar. Uygulama promptu geri dönüşü olmayan işleri ayrı bir sınıfa alır, mümkün olanları geri alınabilir yapar ve kalanlar için sayan, yazarak onaylatan bir ekran kurar. Önce planı gösterir, onayınla uygular ve Enter'ın silmeyi onaylamadığını doğrulayan bir test ekler. Kural kodlama ajanının kendi çalışması için. Senin ajanın da silmeden önce neyi sileceğini saysın.

Bu depoda kullanıcı adına iş yapan bir AI ajanı var ve ajan bazı işlerden önce kullanıcıdan onay istiyor. Görevin, geri dönüşü olmayan işlerin (silme, gönderme, ödeme, yayımlama, canlıya alma, paylaşma) onayının sıradan onaylardan ayrılıp ayrılmadığını denetlemek. Hiçbir dosyayı değiştirme, yalnız rapor yaz.

1. Ajanın çağırabildiği bütün araçları listele: araç tanımları, MCP sunucuları, kabuk komutları, API istemcileri. Her biri için yaptığı işin geri alınıp alınamayacağını belirle (silme, e-posta ya da mesaj gönderme, ödeme, dağıtım, kalıcı yazma, dışarıya paylaşma).
2. Geri dönüşü olmayan araçlar kodda işaretli mi (ör. bir `destructive`, `irreversible` alanı, MCP `destructiveHint`, ayrı bir izin sınıfı)? Yoksa bu karar modele mi, sistem promptundaki bir talimata mı bırakılmış?
3. Onay arayüzünü bul. Okuma onayı ile silme onayı aynı bileşen, aynı düğme ve aynı klavye kısayoluyla mı geliyor? Enter ya da varsayılan düğme geri dönüşü olmayan işi onaylıyor mu?
4. Geri dönüşü olmayan işin onay ekranı neyi gösteriyor: ham komut mu, yoksa etkilenecek öğelerin sayısı, adları ve işin geri alınamayacağı mı? Sayı sistemin okuduğu listeden mi, modelin tahmininden mi geliyor?
5. "Her zaman izin ver", otomatik onay modu ya da önceden verilmiş izinler geri dönüşü olmayan işleri de kapsıyor mu? Kapsıyorsa hangi yoldan?
6. Geri dönüşü olmayan bir işi geri alınabilir hâle getirmenin yolu var mı: çöp kutusu, yumuşak silme, gönderimi geri alma süresi, taslakta bekletme?

Rapor biçimi: her araç için dosya ve satır, geri alınabilir mi, onay ekranında ne gösteriliyor, tek tuşla geçiyor mu, otomatik onayın içinde mi ve önerdiğin düzeltme. En geniş etkili geri dönüşü olmayan işten başla.

Bu depodaki AI ajanına "geri dönüşü olmayan işte onayı yavaşlat" desenini uygula. Önce planı göster, onayımı aldıktan sonra kodu değiştir.

Hedef davranış:
1. Her aracı kodda geri alınabilir ya da geri dönüşü olmayan diye işaretle. Silme, gönderme, ödeme, yayımlama, canlıya alma ve dışarıya paylaşma geri dönüşü olmayan sınıfına girer. Bu sınıflandırmayı modelin kararına bırakma.
2. Mümkün olan yerde geri dönüşü olmayan işi geri alınabilir yap: silmeyi çöp kutusuna ya da yumuşak silmeye, göndermeyi kısa bir geri alma süresine çevir. Böyle işlerde onay yerine geri alma düğmesi göster.
3. Gerçekten geri dönüşü olmayan işte ayrı bir onay ekranı göster: etkilenecek öğelerin sayısı ve adları (sistemin okuduğu listeden), işin geri alınamayacağı ve kullanıcının beklemeyebileceği öğeler ayrıca işaretli.
4. Bu ekranda varsayılan düğme olmasın, Enter onaylamasın. Kullanıcı onayı yazarak versin (ör. hedefin adını ya da öğe sayısını yazarak). Dar bir seçenek varsa (yalnız beklenen öğeleri silmek) onu öne koy.
5. "Her zaman izin ver" ve otomatik onay modu geri dönüşü olmayan işleri kapsamasın. Bu işler her seferinde ayrı onaydan geçsin.

Uygularken:
- Okuma ve geri alınabilir düzenleme onaylarını yavaşlatma. Yavaşlatma yalnız geri dönüşü olmayan sınıfa düşsün.
- Onay ekranındaki sayıyı ve listeyi işi yapacak kodun kendisinden üret, modelin metninden alma.
- Bir test ekle: ajandan bir silme iste, onay ekranında Enter'a bas ve silmenin çalışmadığını doğrula. Sonra otomatik onay modunu aç, aynı silmeyi iste ve yine ayrı onay istendiğini doğrula.

## Geri dönüşü olmayan işte onayı yavaşlat
- Silme, gönderme, ödeme, yayımlama ve canlıya alma için okuma onayıyla aynı onay bileşenini kullanma. Bu işleri ayrı bir sınıf olarak işaretle.
- Böyle bir işten önce etkilenecek öğelerin sayısını ve adlarını gerçek listeden çıkar, işin geri alınamayacağını yaz.
- Onaylanan listede beklenmedik bir öğe varsa (çıktı olmayan bir klasör, başka birinin kaydı) onu ayrıca söyle ve dar seçeneği öner.
- Bir işi geri alınabilir yapmanın yolu varsa (çöp kutusu, taslak, bekleme süresi) önce onu kullan.
- Otomatik onay ya da önceden verilmiş izin geri dönüşü olmayan işi kapsamaz. Her seferinde ayrıca sor.

Geri alınabilen işte yavaşlatma gereksiz. Çöp kutusuna giden bir dosya, taslakta bekleyen bir e-posta, sürüm geçmişi olan bir belge için onay sorusu yerine geri alma düğmesi yeter. Apple da sık ve geri alınabilen yıkıcı işte uyarıyı gereksiz buluyor.

Yazarak onay da ezberlenir. Sık çıkan bir ad yazma kutusunu kullanıcı bir süre sonra bakmadan doldurur. Engelleyici öğeler Bravo-Lillo'nun deneyinde de iş akışını yavaşlattı⁸. Bu ekranı nadir tut, yoksa ötekiler gibi okunmadan geçilir.

Arka planda çalışan ajanın karşısında onay verecek kimse yok. Böyle işlerde geri dönüşü olmayan adım kuyruğa girsin, ajan dursun ve kullanıcıya bir bildirim bıraksın. Geri dönüşü olmayan işi sessizce sonraya da bırakma, raporda bekleyen iş olarak yaz.

Yavaş onay yanlış listeyi düzeltmez. Ekrandaki sayı modelin tahminiyse kullanıcı yanlış bir listeyi dikkatle onaylar. Sayıyı ve adları işi yapacak koddan üret.