AI'ı kapatma yolu bırak

Kullanıcı yıllardır kullandığı mesajlaşma uygulamasını güncelliyor. Sohbet listesinin üstünde yeni bir düğme belirmiş, arama çubuğu “asistana sor” diyor, yazı kutusunun yanında bir simge daha var. Kullanıcı AI kullanmak istemiyor. Ayarları açıyor, iki AI özelliğini bulup kapatıyor. Düğme yerinde kalıyor. Bir hafta sonra yeni bir AI özelliğini tanıtan bir kart çıkıyor. Altında “Daha sonra” düğmesi var, “Hayır” yok.

Kapatılamayan bir düğme her açılışta aynı şeyi hatırlatıyor. Bu üründe bazı kararları kullanıcı vermiyor. Kullanıcı AI'ı hiç kullanmasa bile ürünün öteki ayarlarına da şüpheyle bakmaya başlıyor. Kapattığım özellikler gerçekten kapalı mı, mesajlarım bu asistana gidiyor mu, bir sonraki güncelleme neyi açacak? Ürün bu soruları cevaplamadıkça her güncelleme bir tehdit gibi okunuyor.

Zarar AI özelliğiyle sınırlı kalmıyor. Kullanıcı ürünün kendisini bırakabiliyor ya da güncellemeleri ertelemeye başlıyor.

Kullanıcıya seçim bırakmayan bir AI özelliği ürünün geri kalanına duyulan güveni de tüketir.

AI özelliği şirketin büyük yatırımı ve başarısı kullanım sayısıyla ölçülüyor. Kapatma anahtarı bu sayıyı düşüren bir düğme gibi görünür. Ekip onu ya hiç yapmaz ya da ayarların derinine gömer. Giriş noktasının her ekranda görünmesi kullanımı artırdığı için korunur.

İkinci neden ürünün nasıl büyüdüğünde. AI özellikleri farklı ekiplerden, farklı zamanlarda gelir. Her ekip kendi ayarını kendi menüsüne koyar ve bütün AI'ı birlikte kapatan anahtar hiçbir ekibin işi olmaz. Yeni özelliği ekleyen ekip ya da kodlama ajanı bayrağın varsayılanını açık yazar. Kullanıcının daha önce verdiği “istemiyorum” kararı yeni özelliğe taşınmaz.

Üçüncü neden ölçümde. Kapatma oranı panoda başarısızlık gibi görünür ve düşürülmesi gereken bir sayıya dönüşür. Kapatamadığı için ürünü bırakan kullanıcı ise AI'a bağlanmaz, genel kayıp oranının içinde kaybolur.

AI özelliği ürünün bir parçası olabilir, onu kullanmak kullanıcının seçimi olarak kalır. Kapatma yolu tek yerde durur, özelliği gerçekten durdurur ve güncellemelerde geri gelmez.

1. Tek yerden kapat. Ayarlarda bütün AI özelliklerini birlikte kapatan bir anahtar durur, altında özellik özellik seçim. Her özelliği ayrı menüde aramak kapatmayı bir uğraşa çevirir.
2. Kapatınca ekrandan kaldır. Kapalı AI'ın düğmesi, kısayolu, öneri balonu ve tanıtım kartı görünmez. Simgeyi gizlemek ile özelliği kapatmak ayrı işler. Ürün kullanıcıya hangisini yaptığını söyler.
3. Kararı koru. Kapatma kararı güncellemelerde, yeni cihazlarda ve yeni AI özellikleri geldiğinde geçerli kalır. AI'ı kapatmış kullanıcıya yeni özellik kapalı gelir.
4. Hatırlatmayı durdur. “Daha sonra” bir ret sayılmaz. Tanıtım kartında kalıcı bir “İstemiyorum” seçeneği durur ve kullanıcı onu seçtiğinde ürün aynı tanıtımı yeniden göstermez.
5. Kapatamadığını açıkça söyle. Bir AI işlevi ürünün çekirdeğine bağlıysa ve kapatılamıyorsa bunu ayarların içinde yaz ve en yakın yolu göster. Kurum yöneticisi bir özelliği açtıysa ya da kapattıysa kullanıcı bunu da görür.

Kapatma yolu açık durdukça kullanıcı AI'ı kendi isteğiyle açar. Yol kapalıysa her yeni düğme bir dayatma gibi okunur.

Aynı mesajlaşma uygulaması, iki ayrı ayar ekranıyla. Soldaki iki özelliği kapatmaya izin veriyor ama asistan arama çubuğunda kalıyor ve tanıtım kartı yalnız “Daha sonra” diyor. Sağdaki tek anahtarla bütün AI'ı kapatıyor, arama çubuğunu sade bırakıyor ve kararın güncellemelerde korunacağını söylüyor.

Mozilla, Firefox 148'den başlayarak masaüstü ayarlarına bir AI kontrolleri bölümü koyduğunu duyurdu. Bölüm Firefox'taki mevcut ve gelecekteki üretken AI özelliklerini tek yerden engellemeye¹ yarıyor. “Block AI enhancements” anahtarı açıkken kullanıcı AI özellikleri için açılır pencere ya da hatırlatma görmüyor ve tercihleri güncellemelerde yerinde kalıyor. Çeviri, PDF'lerde alternatif metin ve kenar çubuğundaki sohbet botu gibi özellikler ayrıca tek tek yönetilebiliyor.

Microsoft 365'te Word, Excel ve PowerPoint'in her birinde ayrı bir “Enable Copilot” kutusu var ve kutu yalnız o cihazdaki o uygulama için geçerli². Belge iki ayrımı açıkça yazıyor. Şerit menüdeki Copilot simgesini kaldırmak Copilot'u kapatmıyor. iOS, Android ve web sürümlerinde Copilot bu yolla kapatılamıyor, belge onun yerine gizlilik ayarlarını gösteriyor. Bu ayarlar da yalnız kişisel bir Microsoft hesabıyla girildiğinde var, iş ya da okul hesabında yok.

Google, AI Overviews'u bilgi panelleri gibi aramanın çekirdek bir özelliği sayıyor ve yardım sayfasında bu özelliklerin kapatılamadığını³ yazıyor. Aynı sayfa en yakın yolu da veriyor. Kullanıcı aramadan sonra Web filtresini seçerse yalnız metin bağlantılarını görüyor. Google kapatma yolu sunmuyor, ama bunu açıkça söylüyor ve her aramada yeniden seçilmesi gereken bir geçici yol gösteriyor.

WhatsApp, Mesaj Özetleri gibi özel işleme özelliklerinin isteğe bağlı olduğunu ve varsayılan olarak kapalı geldiğini⁴ yazıyor. Uygulamanın Meta AI sayfası da kullanıcının WhatsApp'taki AI deneyimlerini nasıl kullanacağını kendisinin belirlediğini⁵ söylüyor. Asistanın kendisinin kapatılamadığı bilgisi ise yalnız basında geçiyor.

WhatsApp, Mart 2025. Meta AI Avrupa'da WhatsApp'a gelirken BleepingComputer kendi denemesinde asistanı kapatmanın mümkün olmadığını⁶ yazdı ve AI istemeyen kullanıcıya düğmeden uzak durmayı önerdi. Meta bir yıl önce Hindistan'daki açılışta TechCrunch'a Meta AI işlevini kapatmanın ya da gizlemenin mümkün olmadığını⁷ söylemişti. TechCrunch'ın aktardığına göre kullanıcı aramayı sohbet botunu çağırmadan yapabiliyordu. Bu iki bilgi yalnız basında geçiyor. WhatsApp'ın kendi sayfaları AI deneyimlerinin kullanıcının denetiminde olduğunu ve bazı AI özelliklerinin varsayılan olarak kapalı geldiğini yazıyor.

Satıcı tarafında ihtiyaç açıkça yazılı. Mozilla AI kontrollerini duyururken insanların AI'dan çok farklı şeyler istediğini ve AI ile hiçbir işi olmasını istemeyen pek çok kişiden¹ duyduğunu söylüyor. Çözümü de buna göre kurmuş. Tek anahtar bugünkü ve gelecekteki özellikleri birlikte kapatıyor, hatırlatmaları durduruyor ve güncellemelerde yerinde kalıyor. Microsoft'un belgesi ise gizlemek ile kapatmak arasındaki farkı kullanıcıya ayrıca anlatmak zorunda kalıyor. Simge kalkınca kullanıcı özelliğin durduğunu sanabilir.

Bu kaynaklar ürün kararları ve basının gözlemleri. Kapatılamayan bir AI özelliğinin güveni ya da kullanıcıyı elde tutmayı ne kadar etkilediğini ölçen yayımlanmış bir sayı bu kaynaklarda yok.

• 27 Mart 2025BleepingComputer, Avrupa'da WhatsApp'a gelen Meta AI'ı kapatmanın yolunu bulamadı

Kapatma oranı tek başına iyi ya da kötü değildir. Bakılacak yer kapatma yolunun çalışıp çalışmadığı ve kapatan kullanıcının ürüne ne yaptığı.

• Kapatma ve geri açma. AI'ı kapatan kullanıcıların payı ve bunların ne kadarının sonradan bir özelliği tek tek açtığı. Geri açanlar varsa kullanıcı anahtarı bir seçim olarak kullanıyor.
• Kapalıyken görünme. AI kapalıyken ekranda bir AI düğmesi, kısayolu ya da tanıtımı gösterilen oturum sayısı. Otomatik bir arayüz testiyle ölç. Hedef sıfır.
• Güncellemeden sonra sızma. Bir sürümden sonra AI'ı kapatmış kullanıcıda kendiliğinden açık gelen AI özelliği sayısı. Hedef sıfır.
• Kapatma arayışı. Destek taleplerinde, yardım aramalarında ve uygulama yorumlarında “AI'ı kapat” sorgularının sayısı. Anahtar bulunabiliyorsa düşer.
• Kapatanların kalışı. AI'ı kapatan kullanıcıların ürünü kullanmayı sürdürme oranı. Kapatma yolu ürünü bırakmanın yerine geçiyorsa bu oran ürün ortalamasına yakın kalır.

Üç metin var. Denetim promptu ürünündeki AI özelliklerini, bayraklarını ve giriş noktalarını (düğme, kısayol, tanıtım kartı) tarar, her birinin kapatılıp kapatılamadığını ve kapatma kararının nerede saklandığını raporlar, hiçbir dosyayı değiştirmez. Uygulama promptu tek bir AI anahtarı kurar. Önce planı gösterir, onayınla uygular ve kapatmadan sonra hiçbir AI giriş noktasının görünmediğini sınayan bir test ekler. Kural kodlama ajanının kendi çalışması için. Yeni bir AI özelliği eklerken onu bu anahtara bağlasın.

Bu depodaki ürüne AI özellikleri eklenmiş: asistan düğmesi, AI ile yazma, özetleme, öneri, arama çubuğunda AI kısayolu ya da tanıtım kartları. Görevin, kullanıcının bu özellikleri kapatıp kapatamadığını ve kapattığında özelliklerin gerçekten durup durmadığını denetlemek. Hiçbir dosyayı değiştirme, yalnız rapor yaz.

1. Bütün AI giriş noktalarını listele: AI'ı açan düğmeler, kısayollar, menü öğeleri, yazı kutusundaki simgeler, öneri balonları, tanıtım ve "yeni" kartları, bildirimler.
2. Her giriş noktası hangi özellik bayrağına ya da kullanıcı ayarına bağlı? Hiçbir ayara bağlı olmayan, her koşulda görünen giriş noktası var mı?
3. Ayarlarda bütün AI özelliklerini birlikte kapatan tek bir anahtar var mı, yoksa her özelliğin ayarı farklı menülerde mi?
4. Kapatma kararı nerede saklanıyor: yerel depolama, hesap, cihaz? Başka cihazda, yeniden kurulumda ve sürüm güncellemesinde korunuyor mu? Göç (migration) ya da varsayılan ayar kodu bu kararı sıfırlıyor mu?
5. Yeni bir AI özelliğinin bayrağı varsayılan olarak nasıl açılıyor? Daha önce AI'ı kapatmış kullanıcıda yeni özellik açık mı geliyor?
6. Tanıtım kartlarında ve hatırlatmalarda kalıcı bir "hayır" seçeneği var mı, yoksa yalnız "daha sonra" mı? Reddedilen tanıtım yeniden gösteriliyor mu?
7. Simgeyi gizlemek ile özelliği kapatmak ayrı mı? Gizlenen özellik kısayolla ya da başka bir menüden hâlâ çalışıyor mu? AI kapalıyken arka planda AI çağrısı yapan bir iş var mı?
8. Kapatılamayan bir AI işlevi varsa arayüz bunu söylüyor mu? Kurum yöneticisi bir özelliği zorunlu kıldıysa ya da kapattıysa kullanıcıya gösteriliyor mu?

Rapor biçimi: her giriş noktası için dosya ve satır, hangi ayara bağlı olduğu, kapatılınca ne olduğu (kayboluyor, gizleniyor ama çalışıyor, değişmiyor), olası sonuç (örnek: güncellemeden sonra kapatılmış asistan düğmesi geri geliyor) ve önerdiğin düzeltme. Hiçbir ayara bağlı olmayan giriş noktalarından başla.

Bu depodaki ürüne "AI'ı kapatma yolu bırak" desenini uygula. Önce planı göster, onayımı aldıktan sonra kodu değiştir.

Hedef davranış:
1. Ayarlarda bütün AI özelliklerini birlikte kapatan tek bir anahtar olsun. Altında her özelliğin kendi ayarı dursun. Ana anahtar kapalıyken alt ayarlar tek başına açılamasın.
2. Anahtar kapalıyken hiçbir AI giriş noktası çizilmesin: düğme, kısayol, menü öğesi, öneri, tanıtım kartı, bildirim. Kapalı özellik için arka planda AI çağrısı da yapılmasın.
3. Kapatma kararı hesapta saklansın ve bütün cihazlarda, yeniden kurulumda ve sürüm güncellemesinde geçerli kalsın.
4. Yeni eklenen her AI özelliği bu anahtara bağlı olsun. Anahtarı kapatmış kullanıcıda yeni özellik kapalı gelsin.
5. Tanıtım kartlarında kalıcı bir "İstemiyorum" seçeneği olsun. Seçildiğinde o tanıtım bir daha gösterilmesin.
6. Kapatılamayan bir AI işlevi kalırsa ayarlarda bunu ve nedenini yaz. Kurum yöneticisinin kararı varsa onu da göster.

Uygularken:
- Görünürlük kararını tek bir yardımcı fonksiyondan geçir (örnek: aiAcikMi(kullanici, ozellik)). Her bileşen kendi koşulunu yazmasın.
- AI özelliklerini tek bir kayıtta listele. Bu kayda girmeyen bir AI özelliği derlemede ya da testte hata versin.
- Var olan ayar ve göç kodunun kullanıcının kararını sıfırlamadığını kontrol et.
- Bir test ekle: anahtarı kapat, uygulamanın her ana ekranını çiz ve hiçbir AI giriş noktasının görünmediğini doğrula. Sonra bir sürüm göçü çalıştır ve kayda yeni bir AI özelliği ekleyerek aynı kontrolü tekrarla.

## AI'ı kapatma yolu açık kalsın
- Yeni bir AI özelliği ya da giriş noktası eklerken onu ürünün ana AI anahtarına bağla. Anahtara bağlı olmayan AI düğmesi ekleme.
- Yeni AI özelliğinin varsayılanını, kullanıcının AI'ı daha önce kapatıp kapatmadığına bakarak belirle.
- Tanıtım ve hatırlatmalara kalıcı bir ret seçeneği koy. "Daha sonra" tek seçenek olmasın.
- Simgeyi gizlemeyi kapatma diye adlandırma. Kapatma özelliğin çalışmasını da durdurur.
- Ayar ya da göç kodunu değiştirdiğinde kullanıcının AI kapatma kararının korunduğunu gösteren testi çalıştır.

Ürünün kendisi bir AI asistanıysa bu desen anlamsız. Desen var olan bir ürüne eklenen AI özellikleri için.

Her otomatik işlevi kapatılabilir yapmak gerekmez. Spam filtresi ya da arama sıralaması gibi arka planda çalışan işlevler kullanıcıya AI özelliği diye sunulmuyorsa bu anahtarın kapsamında kalmaz. Kullanıcıya AI diye gösterilen her yüzey kapsamda.

Kapatmanın bir bedeli var. Kapatan kullanıcı yeni özellikleri görmez. Ayarlarda sessiz bir yenilikler listesi bırakabilirsin, ama kapatmış kullanıcıya tanıtım kartı göstermek kapatma kararını geçersiz kılar.

Kurum hesaplarında karar kullanıcıda olmayabilir. Yönetici bir AI özelliğini zorunlu kıldıysa ya da kapattıysa kullanıcı bunu ayarlarda görür ve kararın kimden geldiğini bilir.