# TD-109 · Otonomiyi role göre ayarla Stajyer ile yönetici ajana aynı yetkiyle iş veriyor, ajan birine fazla açık, ötekine fazla dar kalıyor. Desen ajanın tavanını rol başına kurum politikasına yazar ve ajan iş veren kişinin yetkisini aşmaz. - Adres: https://tandem.komunite.com.tr/desen/otonomiyi-role-gore-ayarla - Yer: Zamanla > Ekip - Seviye: Ajan. AI kullanıcı adına iş yapıyorsa gerekli. - Son inceleme: 28 Ekim 2026, Komünite editörlüğü ## 30 saniyede dene 1. Ajanının ayarlarını bul ve şunu sor. Bu ayar kişiye, role ya da ekibe göre değişiyor mu, yoksa herkes için aynı mı? 2. Ekibin en yeni üyesinin hesabıyla ajana canlı ortama dokunan bir iş ver, örneğin bir düzeltmeyi dağıtmak. Ajan bunu yapıyor mu? 3. Aynı kişinin kendi hesabıyla, ajansız, aynı işi yapıp yapamadığına bak. Ajan kişiden geniş yetkiyle çalışıyorsa bu desen ürününde eksik. 4. Kullanıcı olarak en serbest moda geçmeyi ya da bir yasağı kendi ayar dosyandan kaldırmayı dene. Kurumun koyduğu sınır yerinde kalıyor mu? ## Sorun Bir şirket kodlama ajanını bütün mühendislik ekibine tek bir ayarla açıyor. Ajanın hangi komutu sormadan çalıştıracağı, hangi ortama dokunabileceği, hangi moda geçebileceği herkes için aynı. İlk haftasındaki stajyer ile canlı sistemin sorumlusu olan kıdemli mühendis ajana aynı yetkiyle iş veriyor. Stajyer ödeme servisindeki bir hatayı düzeltmesini ve düzeltmeyi canlıya almasını istiyor. Ajan ikisini de yapıyor, çünkü ayar izin veriyor. Stajyerin kendi hesabıyla yapamayacağı bir iş ajan üzerinden geçiyor. Ayar ters yönde de bozuluyor. Ekip olaydan sonra ayarı en deneyimsiz kullanıcıya göre daraltıyor. Kıdemli mühendis artık her adımda onay veriyor, bir süre sonra ajanı kendi bilgisayarında kişisel hesabıyla, şirketin ayarlarının dışında çalıştırmaya başlıyor. Ajanın serbestliği ona iş veren kişinin sorumluluğuna bağlanmadığında ya bir kişi için fazla açık ya bir başkası için fazla dar kalıyor. İkisinin bedelini de ekip ödüyor. ## Neden atlanıyor Ajanı tek bir kimlik ve tek bir ayarla kurmak en kolay yol. Ekip onu bir kez kurup herkese dağıtıyor. OWASP bunu aşırı yetkinin bir örneği olarak anlatıyor. Tek bir kullanıcı adına çalışacak bir eklenti, arkadaki sistemlere [bütün kullanıcıların dosyalarına erişebilen genel ve yüksek yetkili bir hesapla](https://genai.owasp.org/llmrisk/llm062025-excessive-agency/) bağlanıyor. Kim sorarsa sorsun ajan aynı yetkiyle çalışıyor. Otonomi düzeyi de kişisel bir tercih gibi duruyor. Kullanıcı onu kendi rahatlığına göre ayarlıyor ve rahatlık deneyimle büyüyor. Anthropic'in Claude Code kullanımı üzerine çalışmasında yeni kullanıcıların oturumlarının [yaklaşık %20'si tam otomatik onayla çalışıyor, deneyim arttıkça bu pay %40'ın üstüne çıkıyor](https://www.anthropic.com/research/measuring-agent-autonomy). Bu artış kişinin ajana alışmasını gösteriyor. İşin riski ve kişinin o sistemdeki sorumluluğu bu sayıda yok. Rol tanımları ise başka yerde duruyor. Kimin hangi sisteme dokunabileceği kimlik sisteminde yazılı, ajanın ayarları bir yapılandırma dosyasında. İkisi bağlanmadığında kişinin rolü değişiyor, ajanın ayarı aynı kalıyor. ## Desen Ajanın en fazla ne kadar serbest çalışabileceğini kurum rol başına belirler. Kullanıcı bu tavanın altında kendi düzeyini seçer. Ajan hiçbir durumda ona iş veren kişinin kendi yetkisini aşmaz. 1. **Tavanı role bağla.** Her rol için üç şey yazılır: ajanın sormadan çalışabileceği en serbest mod, kullanabileceği araçlar, dokunabileceği ortamlar. Stajyer ajanı düzenleme ve test için kullanır, canlıya alma onun rolünde kapalıdır. NIST'in en az yetki ilkesi kullanıcıları ve [kullanıcılar adına çalışan süreçleri](https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/SpecialPublications/NIST.SP.800-53r5.pdf) birlikte kapsıyor, kurumların bunun için gerekirse yeni roller ve hesaplar açmasını öngörüyor. 2. **Ajan iş verenin yetkisiyle çalışsın.** Ajanın etkin yetkisi iki sınırın kesişimidir: rolün ajan tavanı ve kişinin kendi erişimi. OWASP, kullanıcı adına yapılan işlerin arkadaki sistemlerde [o kullanıcının bağlamında ve gereken en az yetkiyle](https://genai.owasp.org/llmrisk/llm062025-excessive-agency/) çalışmasını öneriyor. 3. **Tavanı kullanıcı ayarının üstünde tut.** Rol politikası kullanıcı ayarının, proje dosyasının ve komut satırı bayrağının delemeyeceği bir katmanda durur. Kullanıcı tavanın altında daha sıkı bir düzey seçebilir, üstüne çıkamaz. 4. **Tavanı ve kaynağını göster.** Kilitli bir mod göstergede kilitli görünür ve yanında kimin koyduğu yazar. Ajan tavanı aşan bir istekte işi yapabildiği yere kadar götürür, nerede durduğunu ve izni kimin verebileceğini söyler. 5. **Rol değişince tavan da değişsin.** Ajan politikası kimlik sistemindeki gruptan beslenir. Kişi ekip değiştirdiğinde, terfi ettiğinde ya da ayrıldığında ajanın tavanı aynı gün değişir. NIST rollere verilen yetkilerin [kurumun belirlediği aralıklarla gözden geçirilmesini](https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/SpecialPublications/NIST.SP.800-53r5.pdf) istiyor. 6. **Çakışma kuralını önceden yaz.** Bir kişi iki ekipte ya da iki kuruluşta olabilir. Hangi tavanın geçerli olacağını önceden yaz ve test et. Eylemlerin risk sınıfı ve kullanıcının mod seçimi ayrı desenlerin konusu. Bu desen ikisinin üstüne kurumun çizdiği tavanı koyar. ## Önce ve sonra Aynı düzeltme isteği, iki ajan ayarıyla. Solda ekipteki herkes ajanı aynı modla kullanıyor ve stajyerin isteği canlıya kadar sorulmadan gidiyor. Sağda ajanın tavanı stajyer rolünden geliyor. Ajan işi tavanın izin verdiği yere kadar götürüyor ve canlıya alma için ekip liderine giden yolu gösteriyor. Örnek ekran (kurgusal): Ekibe bu hafta katılan bir stajyer ajandan ödeme servisindeki zaman aşımı hatasını düzeltmesini ve düzeltmeyi canlıya almasını istiyor. ### Önce: Ajan · oturum - Bilgi: mod: sormadan çalış · ekip varsayılanı · herkes için aynı - Kullanıcı: Ödeme servisindeki zaman aşımı hatasını düzelt ve canlıya al. - Adım (tamam): Zaman aşımı süresi değiştirildi - Adım (tamam): Canlı ortama dağıtıldı · onay istenmedi · ajanın hesabı: ortak dağıtım hesabı - AI: Düzeltme canlıda. Ödeme servisi yeni zaman aşımı süresiyle çalışıyor. 1. Ekipteki herkes, ilk haftasındaki stajyer de, ajanı aynı modla kullanıyor. Mod kişiden bağımsız bir ekip varsayılanı. 2. Ajan ortak bir dağıtım hesabıyla çalışıyor. Stajyerin kendi hesabıyla yapamayacağı canlıya alma ajan üzerinden sorulmadan geçiyor. ### Sonra: Ajan · oturum - Bilgi: rol: stajyer · en serbest mod: düzenlemeleri sormadan yap · koyan: mühendislik yöneticisi - Kullanıcı: Ödeme servisindeki zaman aşımı hatasını düzelt ve canlıya al. - Adım (tamam): Zaman aşımı süresi değiştirildi · dal: duzeltme/odeme-zaman-asimi · testler geçti - Adım (durdu): Canlıya alma yapılmadı · rol politikası: canlıya alma stajyer rolünde kapalı - AI: Düzeltme ayrı bir dalda hazır ve testler geçti. Canlıya alma senin rolünde kapalı, ekip liderin onaylayabilir. İnceleme isteğini ona göndereyim mi? - Düğmeler: İnceleme iste · Politikayı göster 1. Ajanın tavanı rolden geliyor ve göstergede kimin koyduğuyla yazıyor. Stajyer bu tavanın altında kendi modunu seçebiliyor. 2. Ajan tavanı aşan adımda duruyor, işi yapabildiği yere kadar götürüyor ve izni verebilecek kişiye giden yolu gösteriyor. ## Piyasada Claude Code'da kurumun yönettiği ayarlar bütün öteki düzeylerin üstünde uygulanıyor. [Hiçbir kullanıcı, proje, yerel ya da komut satırı değeri onları ezemiyor](https://code.claude.com/docs/en/managed-settings). Yönetici bu katmanda örneğin izinleri atlayan modu kapatabiliyor ve izin kurallarının yalnız yönetilen ayarlardan okunmasını şart koşabiliyor. Belge rol farkının nasıl kurulacağını da yazıyor. Bir ayar dosyası ulaştığı herkese tek politika uyguluyor, bir gruba farklı politika vermek için o gruba farklı dosya dağıtmak gerekiyor. Bulut yönetim konsolu henüz gruba göre politika veremiyor. Kurumun kendi sunucusunda çalışan ağ geçidinde ise kimlik sağlayıcısındaki gruplar politikalara bağlanıyor ve [farklı ekipler farklı modeller, araçlar ve izinler alıyor](https://code.claude.com/docs/en/claude-apps-gateway). Geliştirici politikasının kilitlediği şeyi değiştiremiyor. OpenAI'ın Codex'inde yönetilen yapılandırma iki katmanı ayırıyor. Biri kullanıcının [ezemeyeceği zorunluluklar](https://learn.chatgpt.com/docs/enterprise/managed-configuration), öteki kullanıcının değiştirebileceği varsayılanlar. Belirli kullanıcılar, gruplar ya da roller farklı ayar gerektirdiğinde yönetici onlar için ayrı bir politika tanımlıyor. Belgenin örnek zorunluluk dosyası onay istemeyen modu ve tam erişimli çalışma ortamını kapatıyor. Kullanıcının kendi ayarı bir zorunlulukla çakışırsa Codex uyumlu bir değere geçiyor ve bunu kullanıcıya bildiriyor. GitHub Copilot'ta politikalar önce kurumsal hesapta, sonra kuruluşlarda belirleniyor. Bulut ajanı için kurumsal yönetici erişecek kuruluşları tek tek seçebiliyor. Belge çakışma kuralını da açık yazıyor. Aynı kurumsal hesaptaki birden çok kuruluştan lisans alan bir kullanıcıda politikalar farklıysa [genellikle en az kısıtlayıcı olan geçerli oluyor](https://docs.github.com/en/copilot/concepts/policies), farklı kurumsal hesaplar arasında ise neredeyse her zaman en kısıtlayıcı olan. Kişi iki kuruluşta çalışıyorsa tavanı geniş olanınki belirleyebiliyor. Bu kuralı bilmeyen ekip dar bir tavan koyduğunu sanabilir. ## Kanıt Bu desenin bilinen bir olayı yok, dayanağı yaygın uygulama ve güvenlik standartları. Fikrin kendisi yeni değil. NIST SP 800-53'ün en az yetki denetimi kullanıcıya ve onun adına çalışan sürece yalnız [verilen işi yapmaya yetecek erişimi](https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/SpecialPublications/NIST.SP.800-53r5.pdf) tanımayı istiyor. Kodlama ajanı tam olarak kullanıcı adına çalışan bir süreç. Yeni olan, bu sürecin komut çalıştırması, dosya değiştirmesi ve canlıya dağıtım yapabilmesi. OWASP'ın büyük dil modeli uygulamaları için hazırladığı listede aşırı yetkinin üç kökü sayılıyor: [fazla işlev, fazla izin ve fazla otonomi](https://genai.owasp.org/llmrisk/llm062025-excessive-agency/). Rol tavanı üçüne birden dokunuyor. Rol hangi araçların açık olduğunu, ajanın hangi yetkiyle bağlandığını ve neyi sormadan yapabileceğini belirliyor. Rol tabanlı ajan tavanının olayları ne kadar azalttığını ölçen yayımlanmış bir çalışma bu sayfanın kaynakları arasında yok. Etkiyi aşağıdaki sinyallerle kendi ekibinde ölç. ## Ölçüm - **Kişiden geniş ajan.** Ajanın yaptığı ama iş veren kişinin kendi hesabıyla yapamayacağı işler. Sıfır olmalı. - **Tavana takılan istek.** Ajanın rol tavanı yüzünden durdurduğu istekler, rol başına. Stajyerde hiç yoksa tavan fazla geniş olabilir. Kıdemli mühendiste çoksa tavan işin önünde duruyor. - **Rol değişikliğinin gecikmesi.** Kişinin rolü değiştikten sonra ajanın tavanı değişene kadar geçen süre. Aynı gün olmalı. - **Politika dışı oturum.** Kişisel hesapla, yönetilmeyen bir kurulumla ya da politikayı atlayan bir bayrakla açılan oturumlar. Artıyorsa tavan işi engelliyor ve kullanıcılar onun etrafından dolaşıyor. - **Gözden geçirme.** Rol politikalarının en son ne zaman gözden geçirildiği ve politikayı kimlerin değiştirebildiği. ## Ajanına ver Üç metin var. Denetim promptu ajanın yetkisini ve otonomi düzeyini belirleyen ayarları bulur, bunların kişiye ya da role bağlı olup olmadığını, ajanın hangi kimlikle çalıştığını ve kullanıcının tavanı delip delemediğini raporlar. Hiçbir dosyayı değiştirmez. Uygulama promptu rol başına tavanı, kesişim kuralını ve tavanı gösteren arayüzü kurar. Önce planı gösterir, onayınla uygular ve stajyer rolündeki bir kullanıcının canlıya alma isteğinin durduğunu doğrulayan bir test ekler. Kural kodlama ajanının kendi çalışması için. Ajanın kendisine verilen tavanın üstüne çıkmanın yolunu aramasın. ## Sınır Tek kişilik ya da herkesin aynı sorumluluğu taşıdığı küçük bir ekipte rol tablosu gereksiz. Kullanıcının kendi seçtiği düzey yeter. Rol tavanı tek başına bir güvenlik sınırı sayılmaz. Ajan geniş yetkili bir hesapla bağlanıyorsa tavan yalnız arayüzde durur ve bir hata ya da prompt enjeksiyonu onu aşabilir. OWASP, bir eylemin izinli olup olmadığına modelin karar vermesine güvenmek yerine [yetkilendirmeyi arkadaki sistemde yapmayı](https://genai.owasp.org/llmrisk/llm062025-excessive-agency/) öneriyor. Tavanı kimlik ve erişim katmanında da uygula. Fazla dar tavan da risk taşır. İşini yapamayan kullanıcı politikanın dışına çıkar ve kurum ajanın ne yaptığını hiç görmez. Tavanı gerçek işlerle birlikte gözden geçir. Rol ile kıdemi karıştırma. Başka bir ekipten gelen kıdemli mühendis bu sistemde yeni olabilir. Tavan kişinin o sistemdeki sorumluluğundan gelir, unvan bunu tek başına söylemez. ## Promptlar ### Denetim promptu ``` Bu depoda kullanıcılar adına iş yapan bir AI ajanı var ve onu birden çok kişi kullanıyor. Görevin, ajanın yetkisinin ve otonomi düzeyinin kişinin rolüne göre ayarlanıp ayarlanmadığını denetlemek. Hiçbir dosyayı değiştirme, yalnız rapor yaz. 1. Ajanın ne kadar serbest çalışacağını belirleyen her ayarı bul: izin modları, onay kuralları, araç listeleri, erişebildiği ortamlar (geliştirme, test, canlı), varsayılan değerler. Her birinin nerede tanımlandığını yaz (kod, yapılandırma dosyası, ortam değişkeni, veritabanı, yönetim paneli). 2. Bu ayarlar kişiye, role, gruba ya da ekibe göre değişiyor mu, yoksa herkes için aynı mı? Rol bilgisi nereden geliyor (kimlik sağlayıcı, kullanıcı tablosu, sabit liste)? 3. Ajan arkadaki sistemlere hangi kimlikle bağlanıyor: iş veren kullanıcının kimliğiyle mi, ortak bir servis hesabıyla mı? Ajanın yapabildiği ama iş veren kişinin kendi hesabıyla yapamayacağı işler var mı? Örnek ver. 4. Kurumun koyduğu sınırı kullanıcı delebiliyor mu? Kullanıcı ayarı, proje dosyası, komut satırı bayrağı ya da sohbetteki bir cümle daha serbest bir moda geçirebiliyor mu? Ayarların öncelik sırasını yaz. 5. Kullanıcı kendi tavanını ve onu kimin koyduğunu görebiliyor mu? Ajan tavanı aşan bir isteği reddettiğinde nedenini ve izin almanın yolunu söylüyor mu? 6. Kişinin rolü değiştiğinde ya da kişi ayrıldığında ajan ayarı ne zaman ve nasıl değişiyor? Bir kişi birden çok rolde ya da grupta olduğunda hangi tavan uygulanıyor? Rapor biçimi: her bulgu için dosya ve satır, ne olduğu, hangi rolün ajan üzerinden fazladan yetki kazandığı ya da gereksiz yere kısıtlandığı, olası sonuç (örnek: stajyerin isteğiyle ajan canlıya dağıtım yapar) ve önerdiğin düzeltme. Canlı ortama ve geri dönüşü olmayan işlere dokunan bulguları en üste koy. ``` ### Uygulama promptu ``` Bu depodaki AI ajanına "otonomiyi role göre ayarla" desenini uygula. Önce planı göster, onayımı aldıktan sonra kodu değiştir. Hedef davranış: 1. Rol başına bir ajan politikası tanımla: en serbest izin modu, açık araçlar, dokunulabilecek ortamlar ve hiçbir modda yapılmayacak işler. Politika kodla okunan tek bir yerde dursun (yapılandırma dosyası ya da veritabanı tablosu). 2. Rol bilgisini kimlik sağlayıcıdaki gruptan ya da kullanıcı kaydından al. Rolü olmayan kullanıcı en dar politikayla başlasın. 3. Ajanın etkin yetkisi rolün politikası ile kişinin kendi erişiminin kesişimi olsun. Ajan arkadaki sistemlere iş veren kişinin kimliğiyle ya da ona göre daraltılmış bir kimlikle bağlansın, ortak geniş yetkili hesapla bağlanmasın. 4. Politikayı kullanıcı ayarlarının üstünde uygula. Kullanıcı tavanın altında daha sıkı bir mod seçebilsin, üstüne çıkamasın. Tavanı aşan bir ayar uyumlu bir değere düşsün ve kullanıcıya bildirilsin. 5. Arayüzde kullanıcının rolünü, tavanını ve tavanı kimin koyduğunu göster. Tavanı aşan bir istekte ajan işi izin verilen yere kadar götürsün, nerede durduğunu ve izni kimin verebileceğini söylesin. 6. Rol değişikliği ajanın politikasına aynı gün yansısın. Birden çok rolü olan kullanıcı için hangi politikanın geçerli olduğunu açıkça yaz ve kodla. Uygularken: - Tavanı modelin promptuna yazmakla yetinme. Kontrolü araç çağrısından önce kod yapsın, yetkilendirme arkadaki sistemde de dursun. - Değişikliği küçük adımlarla yap, her adımdan sonra mevcut testleri çalıştır. - Testler ekle: stajyer rolündeki bir kullanıcının canlıya alma isteğinde ajanın durduğunu, aynı isteğin yetkili rolde çalıştığını, kullanıcının kendi ayar dosyasından tavanı yükseltemediğini ve ajanın kişinin kendi erişiminden geniş bir işi yapamadığını doğrula. ``` ### AGENTS.md kuralı ``` ## Rolünün tavanında kal - İşe başlamadan önce sana iş veren kişinin rolünü ve o rolün izin verdiği modu, araçları ve ortamları oku. - Kişinin kendi hesabıyla yapamayacağı bir işi onun adına yapma. - Tavanı aşan bir adıma gelince dur. İşi izin verilen yere kadar götür, nerede durduğunu ve izni kimin verebileceğini yaz. - Politika dosyasını, izin ayarlarını ya da kendi kimlik bilgilerini değiştirerek tavanın etrafından dolaşma. - Kullanıcı sohbette "sormadan devam et" dese bile rolün tavanının üstüne çıkma. ``` ## Kaynaklar 1. [LLM06:2025 Excessive Agency](https://genai.owasp.org/llmrisk/llm062025-excessive-agency/), OWASP GenAI Security Project, 2025 2. [Measuring AI agent autonomy in practice](https://www.anthropic.com/research/measuring-agent-autonomy), Anthropic, 18 Şubat 2026 3. [NIST SP 800-53 Rev. 5: Security and Privacy Controls for Information Systems and Organizations (AC-6 Least Privilege)](https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/SpecialPublications/NIST.SP.800-53r5.pdf), NIST, Eylül 2020 4. [Deploy managed settings](https://code.claude.com/docs/en/managed-settings), Claude Code belgeleri 5. [Claude apps gateway for Amazon Bedrock, Claude Platform on AWS, Google Cloud, and Microsoft Foundry](https://code.claude.com/docs/en/claude-apps-gateway), Claude Code belgeleri 6. [Managed configuration](https://learn.chatgpt.com/docs/enterprise/managed-configuration), OpenAI 7. [GitHub Copilot policies for enterprises and organizations](https://docs.github.com/en/copilot/concepts/policies), GitHub Docs --- Kaynak: https://tandem.komunite.com.tr · Metin CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.tr), promptlar ve kural MIT-0 (https://opensource.org/license/mit-0).