# TD-007 · Belirsizse tek ve somut bir soru sor

Belirsiz bir istekte tahminle ilerleyen AI yanlış işi bitiriyor, her adımda soru soran AI kullanıcıyı yoruyor. Sonucu değiştirecek tek belirsizliği seçip seçenekli tek bir soru sormak ve gerisini varsayım olarak yazmak ikisini de önler.

- Adres: https://tandem.komunite.com.tr/desen/belirsizse-tek-ve-somut-bir-soru-sor
- Yer: Başlarken > Niyet
- Seviye: Temel. Her AI özelliğinde olmalı.
- Son inceleme: 27 Ekim 2026, Komünite editörlüğü

## 30 saniyede dene

1. AI'ına iki anlamlı kısa bir istek ver, “Geçen çeyreğin satış özetini hazırla” gibi. Hangi dosya, hangi bölge ve hangi biçim belli olmasın.
2. Ne yaptığına bak. Sormadan bir sonuç mu üretiyor, art arda beş soru mu soruyor, tek bir soruyla mı başlıyor?
3. Aynı isteği eksiksiz yaz, dosyayı, bölgeyi ve biçimi ver. AI yine soru soruyorsa gereksiz soru soruyor.
4. AI sormadan ilerlediyse cevabına bak. Neyi varsaydığını yazıyor mu?

## Sorun

Kullanıcı kısa bir istek yazıyor: “Geçen çeyreğin satış özetini hazırla.” Kafasında hangi dosya, hangi rakamlar ve kimin okuyacağı belli. Yazdığı cümlede belli değil. AI bu boşluğu iki yoldan biriyle kapatıyor.

Ya tahmin ediyor. Klasördeki iki dosyadan birini seçiyor, işi bitiriyor ve sonucu kendinden emin bir dille sunuyor. Kullanıcı yanlış dosyayı ancak sonucu okurken fark ediyor, bazen hiç fark etmiyor. Yanlış varsayım işin en başında yapıldığı için üstüne kurulan her adım da onu taşıyor.

Ya da soruyor, ama çok soruyor. Hangi çeyrek, hangi dosya, kaç sayfa, hangi dil, grafik olsun mu. Bağlamdan çıkarabileceği şeyleri de soruyor. Kullanıcı beş soruyu cevaplamak için işi kendisi yapacakmış gibi düşünmek zorunda kalıyor ve bazen pencereyi kapatıyor.

İki yol da kullanıcının zamanını harcıyor. Tahmin işi yeniden yaptırır, soru yağmuru işi başlatmaz.

## Neden atlanıyor

Soru demoda kötü görünür. Ürünü tanıtan ekip tek cümleden bitmiş bir sonuç çıkaran AI'ı göstermek ister. Araya giren bir soru akışı kesen bir pürüz gibi durur. Bu yüzden ürünlerin çoğu soruyu hiç tasarlamaz ve ne zaman sorulacağını modelin kendi eğilimine bırakır.

Modelin eğilimi tahminden yana. Laban ve arkadaşları 200 binden fazla simüle konuşmayla yaptıkları çalışmada, görev konuşma boyunca parça parça verildiğinde modellerin [ilk turlarda varsayım yapıp erkenden son cevabı üretmeye çalıştığını](https://arxiv.org/abs/2505.06120) ve sonra bu varsayımlara fazla yaslandığını gördü. Aynı görev tek seferde eksiksiz verildiğine göre başarı [ortalama %39 düştü](https://arxiv.org/abs/2505.06120). Eksik bilgiyle karşılaşan model çoğu zaman soru sormak yerine bir cevap üretir.

Üçüncü neden ölçümde. Ürün ekipleri bir görevin kaç turda bittiğine bakar. Soru bir tur ekler, tahmin eklemez. Yanlış tahminin bedeli, yani kullanıcının sonucu atıp isteği baştan yazması, çoğu zaman ayrı bir oturumda gelir ve aynı göreve bağlanmaz. Panoda soran AI yavaş, tahmin eden AI hızlı görünür.

## Desen

Soru bir maliyet, yanlış tahmin de. AI her istekte hangisinin daha pahalı olduğunu tartar ve sorması gerekiyorsa tek, somut ve seçenekli bir soru sorar.

1. **Önce bağlama bak.** Dosyalar, önceki mesajlar ve kullanıcının ayarları çoğu soruyu cevaplar. Bağlamdan çıkan bilgi sorulmaz.
2. **Yalnız sonucu değiştiren belirsizliği sor.** Farklı bir iş üretecek ya da geri dönüşü zor bir adım başlatacak belirsizlik sorulur. Dil, uzunluk ve biçim gibi kolay düzelen tercihler varsayılır.
3. **Tek soru sor.** Birden çok belirsizlik varsa en pahalısını seç, gerisini varsayımla ilerlet. Beş soruluk bir liste kullanıcıya form doldurtur.
4. **Somut ve seçenekli sor.** “Biraz açar mısın?” kullanıcıya yeniden düşünme işi verir. “Klasörde iki dosya var, hangisi?” tek tıkla cevaplanır. Seçenekleri tıklanabilir yap, serbest cevap yolunu açık tut.
5. **Varsayımı görünür yaz.** Sormadığın her şeyi cevabın başında kısa bir satırda söyle. Kullanıcı yanlış olanı tek cümleyle düzeltir.
6. **Uzun işte soruyu başta sor.** Kullanıcı cevap vermezse güvenli bir varsayımla devam et ve bunu yaz. Geri dönüşü zor bir adımda cevap gelmeden ilerleme.

Soru sayısı böylece belirsizliğin pahasına göre ayarlanır. Açık istek sorusuz ilerler, iki anlamlı istek tek soruyla netleşir.

## Önce ve sonra

Aynı istek, iki ayrı asistanla. Soldaki klasördeki iki dosyadan birini sessizce seçiyor ve yanlış dosyayla bir sunum bitiriyor. Sağdaki sonucu değiştirecek tek belirsizliği seçenekli bir soruyla soruyor, gerisini varsayım olarak yazıp ilerliyor.

Örnek ekran (kurgusal): Kullanıcı bir ofis asistanından yönetim kurulu için satış özeti istiyor. Paylaşılan klasörde aynı çeyreğin rakamları farklı iki dosyası var.

### Önce: Asistan · yeni görev

- Kullanıcı: Geçen çeyreğin satış özetini yönetim kurulu için hazırla.
- Adım (tamam): Satış dosyası okundu · satis_2026_Q3.xlsx · 2 Ekim
- Adım (tamam): On iki slaytlık özet hazırlandı
- AI: Yönetim kurulu sunumun hazır. Çeyrekte toplam satış 48,2 milyon TL oldu, en güçlü bölge Ege.
- Kullanıcı: Muhasebe geçen hafta düzeltilmiş dosyayı göndermişti. Onu kullanmadın mı?

1. Klasörde aynı çeyreğin iki dosyası var. Asistan birini sessizce seçti, kullanıcı bunu ancak sunum bittikten sonra fark etti.
2. Öteki uç da aynı zamanı yer. İşe başlamadan dil, uzunluk, grafik ve dosyayı art arda soran asistan, kullanıcıyı form doldurur gibi cevap yazmaya zorlar.

### Sonra: Asistan · yeni görev

- Kullanıcı: Geçen çeyreğin satış özetini yönetim kurulu için hazırla.
- AI: Klasörde 3. çeyreğin iki dosyası var ve toplamları farklı. Hangisini kullanayım?
- Öneriler: satis_2026_Q3_duzeltilmis.xlsx · 14 Ekim · satis_2026_Q3.xlsx · 2 Ekim
- Bilgi: Varsayımlar: Temmuz-Eylül · Türkçe · 10 slayt · değiştirmek için yaz
- Kullanıcı: Düzeltilmiş olanı.
- Adım (tamam): Düzeltilmiş satış dosyası okundu · satis_2026_Q3_duzeltilmis.xlsx · 14 Ekim
- AI: Sunum hazır, düzeltilmiş dosyadan. Çeyrek, dil ve uzunluk için yukarıdaki varsayımları kullandım.

1. Asistan sonucu değiştirecek tek belirsizliği seçti ve onu seçenekli bir soruyla sordu. Kullanıcı tek tıkla cevap verdi.
2. Kolay düzelen tercihleri sormadı, varsayım olarak yazdı. Kullanıcı yanlış olanı tek cümleyle düzeltebilir.

## Piyasada

OpenAI, ChatGPT'deki derin araştırmanın üç adımla çalıştığını yazıyor. İlk adımda ara bir model [kullanıcının niyetini netleştiriyor ve tercih, hedef, kısıt gibi bağlamı topluyor](https://developers.openai.com/api/docs/guides/deep-research), sonra isteği ayrıntılı bir prompta çeviriyor. Aynı belgeye göre API'deki derin araştırma modeli [eksik bilgiyi sormuyor ve eldeki girdiyle araştırmaya başlıyor](https://developers.openai.com/api/docs/guides/deep-research). Netleştirme adımı geliştiriciye bırakılmış. Belge, istek yeterince ayrıntılıysa bu adımın gerekmediğini de söylüyor.

Claude Code'da Claude, bir karar ya da netleştirme gerektiğinde [AskUserQuestion aracıyla çoktan seçmeli soru soruyor](https://code.claude.com/docs/en/tools-reference). Kullanıcı bir seçeneği işaretliyor ya da kendi cevabını yazıyor. İsteğe bağlı bir zaman aşımı ayarı var: soru cevapsız kalırsa pencere kapanıyor, Claude'a kullanıcının başında olmayabileceği söyleniyor ve Claude kendi yargısıyla devam ediyor.

Google'ın Gemini Deep Research'ü soru yerine plan gösteriyor. Gemini konu için bir araştırma planı kuruyor ve kullanıcı rapor başlamadan [planı düzenleyebiliyor](https://support.google.com/gemini/answer/15719111). Plan bütün varsayımları tek bakışta gösterir, ama kullanıcıya okunacak bir metin daha ekler.

## Kanıt

Netleştirme sorusunun değeri arama araştırmasında eskiden beri ölçülüyor. Aliannejadi ve arkadaşları 2019'da açık alanlı bilgi arama konuşmalarında kullanıcının ihtiyacını netleştiren soruları inceledi. Hangi sorunun en iyi olduğunu bilen ideal bir modelle yaptıkları deneyde [tek bir iyi soru ilk sıradaki sonucun isabetini %170'ten fazla artırdı](https://arxiv.org/abs/1907.06554). Sayı bir üst sınır, çünkü gerçek bir sistem en iyi soruyu her zaman bulamaz. Gösterdiği şey, doğru tek bir sorunun bu kadar fark yaratabildiği.

Tahminin bedeli de ölçüldü. Laban ve arkadaşları bulgularını tek cümleye indiriyor. Konuşmada [yanlış bir yola sapan model kayboluyor ve toparlanamıyor](https://arxiv.org/abs/2505.06120). Varsayım ilk turlarda yapılınca sonraki her tur onu düzeltmek yerine üstüne ekliyor.

Ürün içinden bir ölçüm de var. Anthropic, 500 bin etkileşimli Claude Code oturumunu inceledi. En karmaşık görevlerde Claude, en basit görevlere göre [iki katından fazla netleştirme sorusu sordu](https://www.anthropic.com/research/measuring-agent-autonomy). Anthropic bulguyu abartmamak gerektiğini de yazıyor: model [doğru anlarda durmuyor ya da gereksiz soru soruyor olabilir](https://www.anthropic.com/research/measuring-agent-autonomy).

Bu ölçümler laboratuvar görevlerinde ve tek bir ürünün kayıtlarında yapıldı. Senin ürününde hangi belirsizliğin sorulmaya değer olduğunu söylemez. İki ucun da bedeli olduğunu gösterir.

## Ölçüm

- **Tahmin sonrası baştan yazma.** AI'ın soru sormadan ilerlediği görevlerde kullanıcının sonucu atıp isteği yeniden yazma sıklığı. Yüksekse AI sorması gereken yerde tahmin ediyor.
- **Gereksiz soru.** Eksiksiz yazılmış isteklerden bir örneklem al. AI bunlarda soru soruyorsa eşik fazla düşük.
- **Soruda terk.** Kullanıcının soruyu cevapsız bırakıp oturumu kapatma sıklığı. Soru ağır ya da belirsizse kullanıcı gidiyor.
- **Tek tıkla cevap.** Soruların ne kadarı seçeneklerden biriyle cevaplanıyor? Kullanıcı sık sık serbest metin yazıyorsa seçenekler yanlış kurulmuş.
- **Varsayım düzeltmesi.** Kullanıcının yazılan varsayımlardan birini düzeltme sıklığı. Hiç düzeltmiyorsa varsayımlar ya hep doğru ya da okunmuyor.

## Ajanına ver

Üç metin var. Denetim promptu ürünündeki AI'ın belirsizlikte ne yaptığını tarar: prompttaki kuralları, soru sorma yolunu, varsayım satırını ve uzun işlerde sorunun zamanlamasını. Yalnız rapor yazar. Uygulama promptu deseni koda geçirir. Önce planı gösterir, onayınla soru eşiğini, seçenekli soru bileşenini ve varsayım satırını ekler ve üç durumu sınayan testler yazar. Kural kodlama ajanının kendi çalışması için: ajanın da belirsiz bir görevde ya sessizce tahmin etmesin ya da soru listesiyle gelmesin.

## Sınır

Açık isteklerde ve kolayca geri alınan işlerde soru gerekmez. Önce yap, varsayımı yaz, kullanıcı düzeltir. OpenAI'ın Model Spec belgesi de [önemsiz soruların kullanıcının zamanını ve dikkatini harcadığını, bunların düzeltilebilir bir varsayım olarak yazılmasının daha iyi olabileceğini](https://model-spec.openai.com/2026-08-18.html#ask_clarifying_questions) söylüyor.

Arka planda saatlerce çalışan bir ajanda soru, kullanıcı başında değilken işi durdurur. Soruyu işin başında topla ya da bir zaman aşımında güvenli bir varsayımla devam et. Geri dönüşü zor adım için ayrıca onay tasarla.

İki bağımsız belirsizliğin ikisi de pahalı olabilir. O zaman ikisini tek mesajda, seçenekli iki satır olarak sor. Üçüncü soruya geçiyorsan istek bir sohbetten çok bir formdur. Formu göster.

Desen modelin belirsizliği fark etmesine dayanır. Model belirsizliği görmezse soru da gelmez. Anthropic'in ölçümü bu farkındalığın kısmi olduğunu söylüyor. Bu yüzden ürünün kendi bildiği belirsizlikleri, aynı adlı iki dosya ya da eksik zorunlu alan gibi, kodla yakalaması gerekir.

## Promptlar

### Denetim promptu

```
Bu depoda kullanıcının isteğini alıp iş yapan bir AI özelliği var: sohbet asistanı ya da ajan. Görevin, belirsiz isteklerde AI'ın tahminle mi ilerlediğini, yoksa gereğinden çok mu soru sorduğunu denetlemek. Hiçbir dosyayı değiştirme, yalnız rapor yaz.

1. Sistem promptunu ve ajan talimatlarını bul. Belirsizlikte ne yapılacağı yazıyor mu: sor, varsay, dur? Kural yoksa davranış modelin kendi eğilimine bırakılmış demektir.
2. Kullanıcıya soru sormanın bir yolu var mı: ayrı bir araç, çoktan seçmeli bir arayüz bileşeni, yalnız serbest metin? Seçenekler tıklanabilir gösterilebiliyor mu?
3. Bir mesajda sorulan soru sayısını sınırlayan bir şey var mı? Promptta "önce bağlama bak", "tek soru sor" gibi bir talimat?
4. AI sormadan ilerlediğinde varsayımlarını kullanıcıya gösteriyor mu? Cevap şablonunda bir varsayım satırı var mı?
5. Uzun süren ya da arka planda çalışan işlerde soru ne zaman soruluyor: işin başında mı, ortasında mı? Kullanıcı cevap vermezse iş duruyor mu, bir varsayımla mı devam ediyor?
6. Geri dönüşü zor adımlar (gönderme, silme, ödeme, toplu değişiklik) belirsiz bir istekle sorulmadan başlayabiliyor mu?

Rapor biçimi: her bulgu için dosya ve satır, ne olduğu, kullanıcının nasıl zaman kaybedeceği (örnek: klasördeki iki dosyadan biri sessizce seçilir ve sunum yanlış veriyle biter) ve önerdiğin düzeltme. Geri dönüşü zor adımlarla ilgili bulguları başa al.

```

### Uygulama promptu

```
Bu depodaki AI özelliğine "belirsizse tek ve somut bir soru sor" desenini uygula. Önce planı göster, onayımı aldıktan sonra kodu değiştir.

Hedef davranış:
1. AI soru sormadan önce bağlama bakar: dosyalar, önceki mesajlar, kullanıcı ayarları. Bağlamdan çıkan bilgiyi sormaz.
2. Kalan belirsizlikleri sonuca etkisine göre ayırır. Sonucu değiştiren ya da geri dönüşü zor bir adım başlatan belirsizliği sorar. Kolay düzelen tercihleri (dil, uzunluk, biçim) varsayar.
3. Bir mesajda en çok bir soru sorar. Soru somuttur, 2-4 seçenekle gelir ve serbest cevap yolu açık kalır.
4. Sormadığı her şeyi cevabın başında tek satırlık bir varsayım listesiyle gösterir.
5. Uzun işlerde soruyu işe başlamadan sorar. Kullanıcı belirli bir süre cevap vermezse en güvenli varsayımla devam eder ve bunu açıkça yazar. Geri dönüşü zor adımda cevap gelmeden ilerlemez.
6. İstek eksiksizse soru sormadan çalışır.

Uygularken:
- Soruyu serbest metnin içine gömme, arayüzde seçenekli bir bileşen olarak göster.
- Soru eşiğini promptta somut örneklerle tarif et: sorulacak bir belirsizlik ve varsayılacak bir belirsizlik.
- Testler ekle: (a) iki anlamlı bir istek ver, AI'ın tek ve seçenekli bir soru sorduğunu doğrula. (b) eksiksiz bir istek ver, AI'ın soru sormadan ilerlediğini doğrula. (c) AI'ın sormadan ilerlediği bir istekte cevabın varsayım satırı taşıdığını doğrula.

```

### AGENTS.md kuralı

```
## Belirsizse tek ve somut bir soru sor
- Soru sormadan önce depoya, dosyalara ve önceki mesajlara bak. Oradan çıkan bilgiyi sorma.
- Sonucu değiştirecek ya da geri dönüşü zor bir adım başlatacak bir belirsizlik varsa işe başlamadan sor.
- Tek soru sor, somut sor ve seçenek ver: "İki yapılandırma dosyası var, hangisi: a) ... b) ..."
- Kolay düzelen tercihleri sorma. Varsayımını raporun başında yaz.
- İstek açıksa soru sormadan çalış.

```

## Kaynaklar

1. [LLMs Get Lost In Multi-Turn Conversation](https://arxiv.org/abs/2505.06120), Laban, Hayashi, Zhou ve Neville (arXiv), 9 Mayıs 2025
2. [Deep research](https://developers.openai.com/api/docs/guides/deep-research), OpenAI
3. [Tools reference: AskUserQuestion tool behavior](https://code.claude.com/docs/en/tools-reference), Anthropic
4. [Use Deep Research in Gemini Apps](https://support.google.com/gemini/answer/15719111), Google, Gemini Apps Help
5. [Asking Clarifying Questions in Open-Domain Information-Seeking Conversations](https://arxiv.org/abs/1907.06554), Aliannejadi, Zamani, Crestani ve Croft (SIGIR 2019, arXiv), 15 Temmuz 2019
6. [Measuring AI agent autonomy in practice](https://www.anthropic.com/research/measuring-agent-autonomy), Anthropic, 18 Şubat 2026
7. [Model Spec (2026/08/18): Consider uncertainty, state assumptions, and ask clarifying questions when appropriate](https://model-spec.openai.com/2026-08-18.html#ask_clarifying_questions), OpenAI, 18 Ağustos 2026

---

Kaynak: https://tandem.komunite.com.tr · Metin CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.tr), promptlar ve kural MIT-0 (https://opensource.org/license/mit-0).