# TD-013 · AI'ın ürettiğini etiketle

AI'ın yazdığı özet kaynağın kendi metni gibi göründüğünde okur özetteki yanlışı kaynağa mal ediyor. Üretilen metni kaynağınkinden ayıran, AI'ın ne yaptığını söyleyen ve aslına götüren etiket bu karışmayı önler.

- Adres: https://tandem.komunite.com.tr/desen/ai-urettigini-etiketle
- Yer: Başlarken > Tanışma
- Seviye: Temel. Her AI özelliğinde olmalı.
- Son inceleme: 27 Ekim 2026, Komünite editörlüğü

## 30 saniyede dene

1. Ürününde AI'ın özetlediği ya da yeniden yazdığı bir metni kaynağın kendi metninin yanına koy. Yalnız ekrana bakarak hangisini kimin yazdığını söyleyebiliyor musun?
2. AI metninin ekran görüntüsünü al ve ürünü bilmeyen birine göster. Bu cümleyi kimin yazdığını sor.
3. Aynı AI metnine bildirimde, e-postada ve paylaşılan bağlantıda bak. Etiket ürünün dışına çıkınca da duruyor mu?
4. Etiketin üstüne tıkla. Seni kaynağın aslına götürüyor mu?

## Sorun

Telefonun kilit ekranına bir gazetenin adıyla bildirim düşüyor. Cümle çarpıcı: belediye başkanı tutuklandı. Okur haberi gazeteye mal ediyor, belki bir arkadaşına iletiyor. Oysa bu cümleyi gazete yazmadı. Gazete üç ayrı bildirim göndermişti ve biri başkan hakkında soruşturma izni istendiğini söylüyordu. Telefonun AI'ı üçünü tek cümlede topladı ve toplarken anlamı değiştirdi.

Özet kaynağın yerinde ve kaynağın kılığında duruyor: aynı kart, aynı logo, aynı yazı. Okurun gözünde bir metnin yazarı kartın üstündeki addır. AI ayrı bir yazar olduğu hâlde arayüz onun cümlesini kaynağın imzasıyla sunuyor. Yanlış ortaya çıkınca okur gazeteye kızıyor. Gazete yazmadığı bir cümlenin bedelini ödüyor, AI ise görünmez kalıyor.

Zarar ekranda da kalmıyor. Ekran görüntüsü paylaşıldığında etiket yoksa, metni kimin yazdığını sonradan düzeltmenin de yolu kalmıyor. Etiketsiz AI metni kaynağın imzasıyla dolaşır, yanlışsa yanlışı da onun imzasıyla taşır.

## Neden atlanıyor

Etiket ürünü kusurlu gösterir gibi gelir. Ekip AI'ın ürettiğini doğal görünsün diye kaynağın kılığına sokar, çünkü en akıcı deneyim fark edilmeyen deneyim sayılır.

Etiketin bir bedeli de var ve bu bedel gerçek. “AI tarafından üretildi” yazan bir etiket doğru içeriğe de gölge düşürüyor. Ekip etiketi bir kayıp olarak görüyor ve en sessiz yere koyuyor ya da hiç koymuyor.

Model ürettiği metne kendiliğinden imza atmaz. Bildirim özeti bildirim gibi, başlık özeti başlık gibi yazılır. Metni kimin yazdığını metnin kendisi söylemez, onu çizen arayüz söyler. Arayüz susarsa kimse söylemez.

Son neden ölçümde. Ekipler özetin okunma ve tıklanma sayısına bakar. Okurun özeti kime mal ettiği hiçbir panoda görünmez. Bu bilgi ancak kaynak şikâyet ettiğinde ortaya çıkar.

## Desen

AI'ın ürettiği metin kendi imzasını taşır. Okur bir bakışta neyin kaynaktan, neyin AI'dan geldiğini ayırır ve aslına bir tıkla ulaşır.

1. **Görsel olarak ayır.** AI metni kaynağın metniyle aynı kartta, aynı yazıyla durmaz. Ayrı bir blok, bir simge ve farklı bir yazı biçimi okura metnin başka bir elden çıktığını söyler.
2. **Etikette AI'ın ne yaptığını söyle.** Tek başına “AI” yetmez. “3 bildirimin özeti”, “çevrildi”, “yeniden yazıldı” gibi AI'ın yaptığı işi yaz. Okur etiketin anlamını kendi tahminine bırakmaz.
3. **Aslına götür.** Etiketin yanında kaynağın kendi metnine giden tek bir tık olur. Okur kuşkulandığında kontrol eder, kaynak da kendi cümlesiyle görünür.
4. **Etiketi içerikle taşı.** Bildirim, kopyalanan metin, paylaşılan bağlantı, dışa aktarılan dosya. Etiket ürünün dışına da gider. Görsel, ses ve videoda bu işi makine okunur bir işaret yapar.
5. **Görünürlüğü riske göre ayarla.** Haberde, sağlıkta ve parada etiket metnin üstünde durur. Yalnız yazımı düzelten küçük bir değişiklikte daha sade olabilir.

Etiket kaynağı korur. Okur bir yanlışı gördüğünde onu doğru adrese, AI'a ve onu sunan ürüne yazar.

## Önce ve sonra

Aynı kilit ekranı, aynı üç bildirim. Soldaki özet gazetenin adı altında gazetenin bildirimi gibi duruyor ve üç başlığı birleştirirken anlamı değiştiriyor. Sağdaki özet kimin yazdığını söyleyen bir etiketle duruyor, hassas içerik uyarısı taşıyor ve okuru asıl bildirimlere götürüyor.

Örnek ekran (kurgusal): Bir haber kuruluşundan art arda üç bildirim geliyor. Telefonun AI'ı üçünü kilit ekranında tek bir özete topluyor.

### Önce: Kilit ekranı · bildirimler

- İçerik (Kıyı Gazetesi · 3 bildirim): Belediye başkanı tutuklandı. Meclis yarın olağanüstü toplanıyor, köprü ihalesi iptal edildi.
- Bilgi: şimdi

1. Özet, gazetenin kendi bildirimiyle aynı kartta, aynı yazıyla ve gazetenin adının altında duruyor. Okur bu cümleyi gazetenin yazdığını sanıyor.
2. Asıl haber belediye başkanı hakkında soruşturma izni istendiğini söylüyordu. Üç başlığı birleştiren özet anlamı değiştirdi ve yanlış gazeteye mal oldu.

### Sonra: Kilit ekranı · bildirimler

- İçerik (Kıyı Gazetesi · 3 bildirimin AI özeti): Belediye başkanı hakkında soruşturma izni istendi. Meclis yarın olağanüstü toplanıyor, köprü ihalesi iptal edildi.
- Bilgi: bu özeti telefonundaki AI yazdı · gazete yazmadı
- Uyarı: Haber özetlerinde AI başlıkların anlamını değiştirebilir. Ayrıntı için asıl bildirimleri aç.
- Düğmeler: Asıl bildirimleri göster · Hatalı özeti bildir

1. Özetin başlığı AI'ın ne yaptığını söylüyor ve altındaki satır metni kimin yazdığını açıkça ayırıyor. Gazetenin adı kaynağı gösteriyor, yazarı göstermiyor.
2. Haber gibi hassas içerikte etiket daha görünür. Tek tık okuru asıl başlıklara götürüyor ve okur bir yanlışı nereye bildireceğini biliyor.

## Piyasada

Apple'ın üretken AI tasarım kılavuzu uygulamaya [AI'ı nerede ve ne zaman kullandığını söylemeyi](https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/generative-ai) kural olarak koyuyor ve AI'ın ürettiği içeriği insanın yazdığı içerik gibi göstermemeyi istiyor. Apple aşağıdaki olaydan sonra kendi bildirim özetlerini bu yönde değiştirdi.

Meta 2024'te AI ile üretildiğini tespit ettiği görsellere “Made with AI” etiketi koydu. Rötuş araçlarıyla küçük düzeltme yapılmış fotoğraflar da bu etiketi aldı. Meta etiketlerinin [insanların beklentisiyle her zaman örtüşmediğini](https://about.fb.com/news/2024/04/metas-approach-to-labeling-ai-generated-content-and-manipulated-media/) yazdı ve adını “AI info” diye değiştirdi. Eylülde, yalnız AI araçlarıyla düzenlendiğini tespit ettiği içerikte etiketi gönderinin menüsüne taşıyacağını, AI'ın ürettiği içerikte görünür bırakacağını duyurdu.

YouTube gerçekçi görünen değiştirilmiş ya da sentetik içerikte etiketi çoğu videoda açılan açıklamaya koyuyor. Sağlık, haber, seçim ve finans gibi hassas konularda [videonun üstünde daha görünür bir etiket](https://blog.youtube/news-and-events/disclosing-ai-generated-content/) gösteriyor.

Google arama sonuçlarındaki AI Overviews'u yardım sayfasında [AI'ın ürettiği, bağlantılarla birlikte gelen bir özet](https://support.google.com/websearch/answer/14901683) diye tanımlıyor ve okura cevabı kontrol etmek için bu bağlantılara tıklamasını öneriyor.

## Kanıt

**Apple Intelligence, Aralık 2024.** Apple'ın bildirim özeti, BBC'nin haber bildirimlerini özetlerken UnitedHealthcare CEO'sunun cinayetinde ana şüpheli olan Luigi Mangione'nin [intihar ettiğini yazdı](https://rsf.org/en/rsf-urges-apple-remove-its-new-generative-ai-feature-after-it-wrongly-attributes-false-information). Haber yanlıştı ve BBC'nin bildirimi gibi göründü. BBC 13 Aralık'ta Apple'a şikâyet etti. Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), bir yayın kuruluşuna mal edilen yanlış bilginin [kuruluşun güvenilirliğine bir darbe](https://rsf.org/en/rsf-urges-apple-remove-its-new-generative-ai-feature-after-it-wrongly-attributes-false-information) olduğunu yazdı ve özelliğin kaldırılmasını istedi. Apple Ocak 2025'te iOS 18.3 ile özetlenmiş bildirimleri [italik yazı ve simgeyle ötekilerden ayırdı](https://support.apple.com/en-us/121161), haber ve eğlence uygulamalarının özetlerini geçici olarak kapattı. Düzeltmenin bir yarısı etiketti.

Aynı sorun sohbet asistanlarında daha geniş. EBU'nun koordine ettiği ve BBC'nin yürüttüğü çalışmada 22 kamu yayın kuruluşunun gazetecileri dört AI asistanının haber sorularına verdiği cevapları inceledi. Cevapların [%45'inde en az bir önemli sorun](https://www.ebu.ch/news/2025/10/ai-s-systemic-distortion-of-news-is-consistent-across-languages-and-territories-international-study-by-public-service-broadcaste) vardı, [%31'inde ciddi kaynak sorunu](https://www.ebu.ch/news/2025/10/ai-s-systemic-distortion-of-news-is-consistent-across-languages-and-territories-international-study-by-public-service-broadcaste) vardı: eksik, yanıltıcı ya da yanlış atıf. Her yanlış atıf kaynağın söylemediği bir cümleyi ona yükler.

Etiketin bedelini Altay ve Gilardi ölçtü. ABD ve Birleşik Krallık'ta [4.976 katılımcıyla](https://academic.oup.com/pnasnexus/article/3/10/pgae403/7795946) yapılan iki deneyde “AI tarafından üretildi” etiketi, başlık doğru ya da yanlış, insan ya da AI yazmış olsun, başlığın algılanan doğruluğunu ve paylaşılma isteğini düşürdü. Etki “yanlış” etiketininkinden [üç kat küçüktü](https://academic.oup.com/pnasnexus/article/3/10/pgae403/7795946). Okurlar etiketi metni baştan sona AI'ın yazdığı ve kimsenin denetlemediği şeklinde okudu. Yazarlar etiketin anlamının açıkça söylenmesini öneriyor.

Avrupa Birliği'nde bu artık bir yükümlülük. Yapay Zekâ Yasası'nın 50. maddesine göre kamuyu ilgilendiren konularda bilgilendirmek için yayımlanan metni AI ile üreten ya da değiştiren, metnin [yapay olarak üretildiğini açıklamak](https://ai-act-service-desk.ec.europa.eu/en/ai-act/article-50) zorunda. Metin insan incelemesinden ya da editoryal denetimden geçtiyse ve yayının editoryal sorumluluğunu bir kişi ya da kurum taşıyorsa bu yükümlülük kalkıyor. Sentetik içerik üreten sistemlerin sağlayıcıları çıktıyı makine okunur biçimde işaretlemek zorunda. Bu madde [2 Ağustos 2026'dan beri uygulanıyor](https://ai-act-service-desk.ec.europa.eu/en/ai-act/article-113). O tarihten önce piyasaya çıkmış sistemlere makine okunur işaret için [2 Aralık 2026'ya kadar süre](https://ai-act-service-desk.ec.europa.eu/en/ai-act/article-111) tanındı.

EBU çalışması asistanların cevaplarını ölçtü, okurun yanlışı kime mal ettiğini ölçmedi. Altay ve Gilardi'nin deneyi çevrim içi bir ortamda yapıldı. İkisi de bu desenin etkisini doğrudan ölçmez, sorunun ve etiketin bedelinin yönünü gösterir.

## Ölçüm

- **Atıf testi.** AI metninin ekran görüntüsünü ürünü bilmeyen bir grup okura göster ve metni kimin yazdığını sor. Kaynağa mal edenlerin payı sıfıra yaklaşmalı.
- **Aslına tıklama.** Etiketin yanındaki bağlantının tıklanma oranı, özellikle hassas içerikte. Hiç tıklanmıyorsa bağlantı ya görünmüyor ya da okur özete körü körüne güveniyor.
- **Kaynaktan gelen şikâyet.** Yayıncı, yazar ya da satıcı gibi kaynak sahiplerinin “bunu biz yazmadık” diye açtığı talepleri say.
- **Dışarıda kalan etiket.** Paylaşılan, kopyalanan ya da dışa aktarılan AI metinlerinin ne kadarı etiketini koruyor? Örneklemle denetle.
- **Etiketin bedeli.** Etiketli ve etiketsiz sürümde doğru içeriğe duyulan güveni karşılaştır. Etiket doğru içeriği de cezalandırıyorsa metnini netleştir.

## Ajanına ver

Üç metin var. Denetim promptu AI'ın ürettiği metnin arayüzde, bildirimlerde, e-postalarda ve dışa aktarımlarda nasıl göründüğünü tarar, kaynağın metniyle karışan yerleri raporlar ve hiçbir dosyayı değiştirmez. Uygulama promptu AI metnine bir veri alanı ve tek bir etiket bileşeni ekler, etiketin içerikle birlikte taşınmasını sağlar. Önce planı gösterir, onayınla uygular ve etiketsiz AI metni çizilirse düşen bir test ekler. Kural kodlama ajanının kendi işi için. AI çıktısını kullanıcıya gösteren her kodda etiketi unutmasın.

## Sınır

Kullanıcının kendi yazdığı ve AI'ın yalnız yazımını düzelttiği metinde her kelimeye etiket gerekmez. AB yasası da standart düzenlemeye yardım eden ya da girdinin anlamını önemli ölçüde değiştirmeyen sistemleri işaretleme yükümlülüğünün dışında tutuyor. Etiket, metnin yazarı değiştiğinde gerekir.

Belirsiz etiket bedelsiz değil. Yalnız “AI” yazan bir etiket doğru içeriğe de gölge düşürür. Meta'nın “Made with AI” etiketi rötuşlu fotoğraflara da yapıştı ve Meta etiketin adını ve yerini değiştirdi. Etiket AI'ın ne yaptığını söylemeli.

Her yerde aynı büyüklükte duran etiket bir süre sonra okunmaz. Görünürlüğü içeriğin riskine göre ayarla, her etiketi kırmızı uyarıya çevirme.

Etiket yanlışı düzeltmez. Okur yanlışı artık doğru adrese yazar, ama yanlış hâlâ yanlış. Özetin doğruluğu ayrı bir iş, etiket yalnız metni kimin yazdığını söyler.

## Promptlar

### Denetim promptu

```
Bu depoda AI'ın ürettiği ya da değiştirdiği metinleri (özet, çeviri, yeniden yazım, otomatik cevap, üretilen başlık) kullanıcıya gösteren bir ürün var. Görevin, bu metinlerin kaynağın ya da bir insanın yazdığı metinden ayırt edilip edilmediğini denetlemek. Hiçbir dosyayı değiştirme, yalnız rapor yaz.

1. Model çıktısının kullanıcıya ulaştığı her yolu bul: arayüz bileşenleri, bildirimler (push, e-posta, SMS), paylaşım bağlantıları, dışa aktarma (PDF, CSV, panoya kopyalama), API yanıtları, herkese açık sayfalar.
2. Her yolda bak: AI metni ayrı bir bileşende mi, yoksa kaynağın metniyle aynı kartta, aynı yazı biçimiyle, kaynağın adı ya da logosu altında mı duruyor?
3. Veri modelinde bir metnin AI tarafından üretildiğini söyleyen bir alan (örnek: generatedBy, isAiGenerated, model, kaynak kimliği) var mı? Bu alan arayüze, bildirime ve dışa aktarıma kadar taşınıyor mu, yoksa bir katmanda düşüyor mu?
4. Etiket varsa ne söylüyor: yalnız "AI" mı, yoksa AI'ın ne yaptığını (özetledi, çevirdi, yeniden yazdı) mı? Kaynağın aslına giden bir bağlantı var mı?
5. Haber, sağlık, para ya da hukukla ilgili içerikte etiket daha görünür mü?
6. Ürün Avrupa Birliği'nde kullanıcıya açılıyorsa: kamuya yönelik yayımlanan AI metinlerinde açıklama var mı, üretilen görsel, ses ve videoda makine okunur bir işaret (meta veri, C2PA bilgisi ya da filigran) var mı?

Rapor biçimi: her çıktı yolu için dosya ve satır, AI metninin nasıl göründüğü, etiket var mı ve ne diyor, kaynağa bağlantı var mı, etiketin düştüğü yer ve önerdiğin düzeltme. Kaynağın adı altında etiketsiz görünen yollardan başla.

```

### Uygulama promptu

```
Bu depodaki AI çıktılarına "AI'ın ürettiğini etiketle" desenini uygula. Önce planı göster, onayımı aldıktan sonra kodu değiştir.

Hedef davranış:
1. AI'ın ürettiği ya da değiştirdiği her metin veri modelinde bunu söyleyen bir alan taşısın: ne yaptığı (özet, çeviri, yeniden yazım), hangi kaynaktan, ne zaman.
2. Arayüzde AI metni kaynağın metninden ayrı çizilsin: ayrı kart ya da blok, simge ve yazı biçimi. Kaynağın adı ve logosu yazarmış gibi AI metninin üstünde durmasın.
3. Etiket AI'ın ne yaptığını söylesin ("3 bildirimin AI özeti", "AI ile çevrildi"). Yanında kaynağın aslına giden tek tıklık bir bağlantı olsun.
4. Etiket içerikle taşınsın: bildirim, e-posta, panoya kopyalanan metin, paylaşılan bağlantı ve dışa aktarılan dosya. Üretilen görsel, ses ve videoya makine okunur bir işaret (meta veri) eklensin.
5. Haber, sağlık, para ve hukuk içeriğinde etiket metnin üstünde, daha görünür dursun. Yalnız yazımı düzelten küçük değişikliklerde etiket daha sade olabilir.

Uygularken:
- Etiketi tek bir bileşende topla, AI metni çizen her yer onu kullansın.
- Etiket alanını veri katmanında zorunlu yap. Arayüzde sonradan eklenen bir süs olarak bırakma.
- Bir test ekle: AI üretimi bayrağı taşıyan bir metni etiket bileşeni olmadan çizen ya da dışa aktaran bir yol varsa test düşsün. Bildirim ve dışa aktarma çıktısında etiket metninin bulunduğunu da doğrula.

```

### AGENTS.md kuralı

```
## AI'ın ürettiğini etiketle
- Kullanıcıya AI çıktısı gösteren her kodda çıktıyı kaynağın ya da insanın metninden ayrı çiz ve etiketle.
- Etikete AI'ın ne yaptığını yaz: özetledi, çevirdi, yeniden yazdı. Yalnız "AI" yazma.
- AI metnini kaynağın adı, logosu ya da imzası altında, kaynağın kendi metniymiş gibi gösterme.
- Etiketi veri katmanında taşı ki bildirimde, e-postada ve dışa aktarımda düşmesin.
- AI metninin yanına kaynağın aslına giden bir bağlantı koy.

```

## Kaynaklar

1. [Generative AI · Human Interface Guidelines](https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/generative-ai), Apple, 8 Haziran 2026
2. [Our Approach to Labeling AI-Generated Content and Manipulated Media](https://about.fb.com/news/2024/04/metas-approach-to-labeling-ai-generated-content-and-manipulated-media/), Meta, 12 Eylül 2024
3. [How we're helping creators disclose altered or synthetic content](https://blog.youtube/news-and-events/disclosing-ai-generated-content/), YouTube, 18 Mart 2024
4. [Find information in faster & easier ways with AI Overviews in Google Search](https://support.google.com/websearch/answer/14901683), Google Search Help
5. [RSF urges Apple to remove its new generative AI feature after it wrongly attributes false information to the BBC, threatening reliable journalism](https://rsf.org/en/rsf-urges-apple-remove-its-new-generative-ai-feature-after-it-wrongly-attributes-false-information), Reporters Without Borders (RSF), 17 Aralık 2024
6. [About iOS 18 Updates](https://support.apple.com/en-us/121161), Apple, 27 Ocak 2025
7. [Largest study of its kind shows AI assistants misrepresent news content 45% of the time – regardless of language or territory](https://www.ebu.ch/news/2025/10/ai-s-systemic-distortion-of-news-is-consistent-across-languages-and-territories-international-study-by-public-service-broadcaste), European Broadcasting Union (EBU), 22 Ekim 2025
8. [People are skeptical of headlines labeled as AI-generated, even if true or human-made, because they assume full AI automation](https://academic.oup.com/pnasnexus/article/3/10/pgae403/7795946), PNAS Nexus, 1 Ekim 2024
9. [Article 50: Transparency obligations for providers and deployers of certain AI systems (Regulation (EU) 2024/1689)](https://ai-act-service-desk.ec.europa.eu/en/ai-act/article-50), Avrupa Komisyonu, AI Act Service Desk, 13 Haziran 2024
10. [Article 113: Entry into force and application (Regulation (EU) 2024/1689)](https://ai-act-service-desk.ec.europa.eu/en/ai-act/article-113), Avrupa Komisyonu, AI Act Service Desk, 13 Haziran 2024
11. [Article 111: AI systems already placed on the market or put into service and general-purpose AI models already placed on the marked (Regulation (EU) 2024/1689)](https://ai-act-service-desk.ec.europa.eu/en/ai-act/article-111), Avrupa Komisyonu, AI Act Service Desk

---

Kaynak: https://tandem.komunite.com.tr · Metin CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.tr), promptlar ve kural MIT-0 (https://opensource.org/license/mit-0).