# TD-025 · AI'ın neye erişebildiğini tek yerde göster İzinler bağlayıcılara, proje dosyalarına, belleğe ve kurum ayarlarına dağılınca kullanıcı AI'ın neyi okuyabildiğini bilmiyor. Desen AI'ın her erişimini kapsamı, son kullanımı ve kapatma düğmesiyle tek bir sayfada toplar. - Adres: https://tandem.komunite.com.tr/desen/ai-neye-erisebildigini-tek-yerde-goster - Yer: Başlarken > Erişim - Seviye: Temel. Her AI özelliğinde olmalı. - Son inceleme: 27 Ekim 2026, Komünite editörlüğü ## 30 saniyede dene 1. Ürününde AI'ın okuyabildiği her şeyi bir kâğıda yaz. Bağlı hesaplar, yüklenen dosyalar, bellek, web araması ve kurumun açtığı bağlantılar. 2. Şimdi yalnız arayüze bakarak aynı listeyi çıkarmayı dene. Kaç ayrı ekran açman gerektiğini say. 3. AI'a sohbette “Şu an neye erişebiliyorsun?” diye sor ve cevabını kâğıttaki listeyle karşılaştır. 4. Bir bağlantının AI'a yalnız okuma mı yoksa yazma izni de mi verdiğini ve en son ne zaman kullanıldığını bul. Bulamıyorsan bu desen ürününde eksik. ## Sorun Kullanıcı asistanına e-postasını, takvimini ve şirketin dosya alanını bağlamış. Bir sabah AI'ın hazırladığı toplantı özetinde maaş tablosundan bir rakam görüyor. O tabloyu hiç paylaşmadığını düşünüyor. Nereden okunduğunu bulmak için ayarlara giriyor. Bağlantılar bir sekmede, bellek başka bir sekmede, projeye yüklediği dosyalar projenin kendi sayfasında, şirketin açtığı entegrasyonlar yöneticinin panelinde. Hiçbir ekran “AI şunları okuyabilir” demiyor. Kullanıcının kafasındaki liste ile AI'ın gerçek erişimi arasındaki fark çoğu zaman tek bir mekanizmadan doğuyor. AI bağlanan servise kullanıcının kimliğiyle giriyor ve kullanıcının o serviste görebildiği her şeyi görüyor. Claude'un yardım sayfası bunu açıkça yazıyor: bağlayıcı [her kişinin izinlerini bağlı servisten devralıyor](https://support.claude.com/en/articles/11176164-use-connectors-to-extend-claude-s-capabilities). Kullanıcı “Drive'ı bağladım” derken kendi klasörlerini düşünüyor. AI ise yıllar önce biri tarafından bütün şirkete açılmış İK klasörünü de görüyor. Neyin açık olduğunu bilmeyen kullanıcı iki uçtan birine gidiyor. Ya hiçbir şeyi bağlamıyor ve ürünün yarısını kullanmıyor, ya da her şeyi bağlıyor ve AI bir gün beklenmedik bir yerden alıntı yaptığında şaşırıyor. İki uç da aynı eksikten çıkıyor. AI'ın erişimini bir arada gösteren bir yer yok. ## Neden atlanıyor Erişim parça parça eklenir ve her parça eklendiği ekranda kalır. Bağlayıcıları bir ekip yapar, belleği başka bir ekip, kurumsal yönetimi üçüncü bir ekip. Her biri kendi ayar sayfasını kurar ve orada doğru bilgiyi gösterir. Toplamı hiçbir ekibin işi değildir, o yüzden toplamı gösteren sayfa da yoktur. Model de toplamı bilmiyor. Kullanıcı sohbette “neye erişebiliyorsun?” diye sorduğunda model yalnız o an bağlamında duran araçları anlatabilir. Claude'un belgesine göre bağlayıcı sayısı arttığında araçlar konuşmaya baştan yüklenmeyebiliyor, “On demand” modunda bir bağlayıcı ancak [Claude ilgili olanı aradığında](https://support.claude.com/en/articles/13730515-manage-claude-s-tool-access) yükleniyor. Modelin o anki listesi eksik kalabilir. Üstelik model, kullanıcının bağlı serviste hangi klasörleri görebildiğini hiç bilmez. Erişim listesini modelin beyanına bırakan ürün kullanıcıya eksik olabilecek bir cevabı kesin bir dille verir. Üçüncü neden ölçümde. Ekipler bağlantı sayısını izler. Bağlanan her hesap ürünün daha çok iş göreceği anlamına gelir ve panoda iyi görünür. Kullanıcının bu bağlantıların neyi açtığını bilip bilmediği hiçbir panoda yok. Erişim sayfası bağlantı sayısını artırmaz, kullanıcı gördüğü geniş kapsamı daraltırsa sayıyı düşürür bile. Bu yüzden yol haritasında hep sona kalır. ## Desen AI'ın okuyabildiği her şey tek bir sayfada durur. Kullanıcı oraya baktığında AI'ın şu an neye eriştiğini, ne kadarına ve en son ne zaman eriştiğini görür, istemediğini aynı yerden kapatır. 1. **Bütün kaynaklar tek listede.** Bağlı hesaplar, MCP sunucuları, yüklenen dosyalar, bellek, web araması ve kurumun açtığı bağlantılar aynı sayfada durur. Kaynağın türü fark etmez. AI okuyabiliyorsa listededir. 2. **Kapsamı yaz.** “Bağlı” tek başına bir şey söylemez. Her satır AI'ın o kaynakta neyi okuyabildiğini söyler: hesabın tamamı mı, seçili klasörler mi, yalnız gelen kutusu mu. Devralınan izni açık yaz: “Drive'da senin görebildiğin her dosya, seninle paylaşılanlar dahil.” 3. **Okumayı ve yazmayı ayrı göster.** Kullanıcı AI'ın bir kaynağı yalnız okuduğunu mu, orada yazıp gönderebildiğini mi tek bakışta görür. 4. **Son kullanımı göster.** Her kaynağın yanında AI'ın ona en son ne zaman ve hangi iş için eriştiği durur. Beklenmedik bir alıntının nereden geldiği buradan bulunur. 5. **Kapatma düğmesi satırın içinde.** Erişimi daraltmak ya da kapatmak için başka ekrana gidilmez. Kurumun açtığı ve kullanıcının kapatamadığı erişim bunu da yazar. 6. **Liste koddan üretilir.** Sayfa verilen kapsamlardan ve kayıtlı araçlardan dolar. Sohbette “neye erişebiliyorsun?” sorusunun cevabı da aynı listeden gelir. Öteki ekranlar yerinde kalır. Bağlantı ekranı, bellek ekranı ve proje sayfası her biri bu sayfaya bağlantı verir, kullanıcı hangisinden başlarsa başlasın aynı listeye varır. ## Önce ve sonra Aynı asistanın ayar ekranı, iki hâliyle. Solda bağlantılar yalnız açık ya da kapalı diye geçiyor, bellek ve kurumun açtığı erişim başka ekranlarda. Sağda AI'ın okuyabildiği her şey kapsamı, yazma izni ve son kullanımıyla tek sayfada duruyor. Örnek ekran (kurgusal): Kullanıcı iş asistanına e-postasını, takvimini ve şirketin dosya alanını bağlamış. AI'ın toplantı özetinde maaş tablosundan alıntı yaptığını görüyor ve nereden okuduğunu arıyor. ### Önce: Ayarlar · Bağlantılar - Ayar (açık): E-posta · Bağlı - Ayar (açık): Takvim · Bağlı - Ayar (açık): Dosyalar · Bağlı - Bilgi: Bellek ayarları: Ayarlar › Kişiselleştirme - Bilgi: Proje dosyaları: her projenin kendi sayfasında - Bilgi: Kurumun açtığı bağlantılar: yöneticinin panelinde 1. Her bağlantı yalnız “bağlı” diye geçiyor. AI'ın dosyalarda hangi klasörleri okuduğu, yazıp yazamadığı ve en son ne zaman eriştiği görünmüyor. 2. Bellek, proje dosyaları ve kurumun açtığı bağlantılar üç ayrı yerde. Kullanıcı maaş tablosunun hangi yoldan okunduğunu bulmak için dört ekran geziyor. ### Sonra: Ayarlar · AI'ın erişimi - İçerik (Dosyalar): Okuma: hesabının görebildiği bütün dosyalar, başkalarının seninle paylaştıkları dahil. Yazma: yok. Son kullanım: bugün 14.02, “İK / Maaş 2026.xlsx”. - Ayar (kapalı): Yalnız seçili klasörler · Açarsan AI yalnız seçtiğin klasörleri okur - İçerik (E-posta): Okuma: gelen kutusu. Yazma: taslak. Gönderme: her seferinde onay. Son kullanım: dün 18.40. - İçerik (Bellek): 12 kayıt. Son eklenen: “Pazartesi toplantıları 10.00'da.” - İçerik (Kurumun açtığı): Şirket wikisi, salt okunur. Yönetici açtı, sen kapatamazsın. - Düğmeler: Dosya erişimini daralt · Erişim geçmişini göster 1. AI'ın okuyabildiği her kaynak tek sayfada, kapsamı ve yazma izniyle birlikte duruyor. Bellek ve kurumun açtığı bağlantı da aynı listede. 2. Son kullanım satırı maaş tablosunun hangi bağlantıdan okunduğunu söylüyor. Kullanıcı erişimi aynı sayfadan daraltıyor. ## Piyasada Claude bağlı servisleri tek bir Bağlayıcılar bölümünde topluyor. Kullanıcı her servis için [bağlantıyı kesebiliyor, ayarlarını değiştirebiliyor, izinleri ve erişim düzeyini inceleyebiliyor](https://support.claude.com/en/articles/11176164-use-connectors-to-extend-claude-s-capabilities). Bir uygulamayı [yalnız o konuşma için kapatmak](https://support.claude.com/en/articles/14730684-how-claude-suggests-connected-apps) da mümkün. Claude Code'da `/permissions` komutu bütün izin kurallarını [her kuralın geldiği ayar dosyasıyla birlikte](https://code.claude.com/docs/en/permissions) listeliyor. Gemini'nin Bağlı Uygulamalar sayfasında her uygulamanın ayrıntı sayfası [desteklediği ve desteklemediği eylemleri](https://support.google.com/gemini/answer/13695044?hl=en) gösteriyor. Aynı yardım sayfası listenin cihaza ve ülkeye göre değiştiğini, Keep Activity ayarı kapalıyken [Bağlı Uygulamalar'ın web'de kullanılamadığını](https://support.google.com/gemini/answer/13695044?hl=en) da yazıyor. Erişim listesinin görünmesi bile başka bir ayara bağlı. Microsoft 365 Copilot ayrı bir erişim listesi tutmuyor. Copilot kurum verisinden [kullanıcının en az görüntüleme izni olduğu içeriği](https://learn.microsoft.com/en-us/microsoft-365/copilot/microsoft-365-copilot-privacy) getiriyor. AI'ın erişimi, kullanıcının SharePoint ve Teams'te yıllar içinde biriken izinlerinin toplamı. Microsoft'un Copilot kurulum rehberi bu yüzden işe [aşırı paylaşımı temizleyerek](https://learn.microsoft.com/en-us/microsoft-365/copilot/secure-govern-copilot-foundational-deployment-guidance) başlıyor. Erişimin kaynağı binlerce dosyanın paylaşım ayarına dağılmış durumda. AI dışından bir örnek de son kullanım sütununu gösteriyor. Apple'ın Uygulama Gizlilik Raporu her uygulamanın hassas veriye ve sensörlere [son yedi günde kaç kez ve ne zaman eriştiğini](https://support.apple.com/en-us/102188) listeliyor. İzin listesi neye izin verildiğini söyler, bu rapor iznin ne zaman kullanıldığını. AI'ın erişim sayfası ikisini birden göstermeli. ## Kanıt Bu desenin dayanağı ürün belgeleri ve bir protokol kuralı. AI uygulamalarına araç bağlayan açık protokol MCP'nin belirtimi, araçları modele sunan uygulamalardan [modele hangi araçların açıldığını gösteren bir arayüz](https://modelcontextprotocol.io/specification/2025-06-18/server/tools) istiyor. Kural belirtimde “SHOULD” düzeyinde, yani önerilen davranış. Claude'un belgesi aynı noktayı öteki yönden söylüyor. Paylaşılan bir kimlik bilgisiyle kurulan özel bağlayıcı [o kimlik bilgisinin eriştiği her yere erişiyor](https://support.claude.com/en/articles/11176164-use-connectors-to-extend-claude-s-capabilities). Dağınık ayarın bedeli AI dışında ölçüldü. Carnegie Mellon ve Michigan'dan araştırmacılar 24 kişiden dokuz web sitesinde e-posta, hedefli reklam ve veri silme seçeneklerini bulup kullanmalarını istedi. Katılımcılar [doğru sayfayı sitenin menüsünden seçmekte bile zorlandı](https://www.usableprivacy.org/static/files/habib_chi_2020.pdf). Araştırmacıların ilk tasarım önerisi seçenekleri tek ve standart bir yerde, bir panoda toplamak. Aynı makale tek yer kurulduktan sonra da ayarlara giden başka yolların açık kalmasını öneriyor. Öteki ekranlardan bu sayfaya yol açma önerisi oradan geliyor. Bu kaynaklar desenin gerekçesini veriyor, etkisini ölçmüyor. AI ürünlerinde erişim sayfasının kullanıcı davranışını ne kadar değiştirdiğini ölçen yayımlanmış bir çalışma bulamadık. ## Ölçüm Bakılacak yer, sayfanın gerçek erişimi ne kadar doğru anlattığı ve kullanıcının onu bulup kullanıp kullanmadığı. - **Liste ile kod arasındaki fark.** Erişim sayfasındaki satırları verilen kapsamlarla ve kayıtlı araçlarla otomatik karşılaştır. Sayfada görünmeyen tek bir erişim bile hata sayılır, hedef sıfır. - **Bulma süresi.** Kullanıcı testinde “AI bu bilgiyi nereden okudu?” diye sor. Katılımcının cevabı kaç ekranda ve ne kadar sürede bulduğunu ölç. Desen yerindeyse tek ekran. - **Daraltma.** Erişim sayfasını açan kullanıcıların ne kadarı bir erişimi daraltıyor ya da kapatıyor? Hiç kimse daraltmıyorsa ya kapsamlar zaten dar ya da sayfa kapsamı anlatmıyor. - **“Bunu nereden biliyor?” talepleri.** AI'ın bir bilgiye nereden ulaştığını soran destek taleplerinin sayısı. Desen işliyorsa sayı düşer ve cevap erişim sayfasının bağlantısı olur. - **Sohbet cevabının doğruluğu.** AI'a “neye erişebiliyorsun?” diye sorulduğunda verdiği listeyi sayfadakiyle düzenli bir örneklemle karşılaştır. ## Ajanına ver Üç metin var. Denetim promptu ürünündeki AI'ın okuyabildiği her kaynağı koddan çıkarır ve arayüzde nerede göründüğünü raporlar, hiçbir dosyayı değiştirmez. Uygulama promptu tek erişim sayfasını kurar. Önce planı gösterir, onayınla uygular ve yeni bir bağlantının sayfada kendiliğinden göründüğünü doğrulayan bir test ekler. Kural kodlama ajanının kendi çalışması için. AI'a yeni bir erişim eklediğinde ajan onu listeye de eklesin. ## Sınır Tek bir kaynağa bağlı, tek işi olan bir AI özelliğinde ayrı bir erişim sayfası gerekmez. Açık belgeyi özetleyen bir düğme yalnız o belgeyi okuyorsa bunu düğmenin yanında söylemek yeter. Kapsamı yanlış anlatan bir erişim sayfası sahte güven verir. “Drive bağlı” satırı kullanıcının görebildiği her dosyayı kapsıyorsa ve bunu yazmıyorsa, kullanıcı listeye bakıp yanlış bir sonuca varır. Kapsamı servisin verdiği yetkiden oku. Liste uzadıkça okunmaz. Sık kullanılan kaynakları üste al, otuz gündür kullanılmayan erişimi ayrı bir bölümde göster ve kapatmayı öner. Bu desen erişimi görünür kılar, daraltmaz. Gereğinden geniş izni baştan istememek ve okumayla yazmayı ayırmak ayrı desenler. İkisi uygulandığında bu sayfadaki liste de kısalır. ## Promptlar ### Denetim promptu ``` Bu depoda AI'ın kullanıcı verisine ya da hesaplarına eriştiği bir ürün var. Görevin, kullanıcının AI'ın neye erişebildiğini tek bir yerden görüp göremediğini denetlemek. Hiçbir dosyayı değiştirme, yalnız rapor yaz. 1. AI'ın okuyabildiği bütün kaynakları kodda bul: OAuth bağlantıları ve istenen kapsamlar (scope), MCP sunucuları ve araç listeleri, dosya yükleme ve proje dosyaları, bellek ya da kullanıcı profili, web araması, kurum yöneticisinin açtığı entegrasyonlar, paylaşılan servis anahtarları. 2. Her kaynak için bak: arayüzde nerede görünüyor? Hangi bileşen, hangi rota? Arayüzde hiç görünmeyen kaynak var mı? 3. Görünen yerde ne yazıyor: yalnız "bağlı" mı, yoksa kapsam (hangi klasör, hangi gelen kutusu, hesabın tamamı mı), okuma ve yazma ayrımı ve son kullanım zamanı da var mı? 4. AI'ın erişimi kullanıcının o serviste görebildiği her şeyi mi kapsıyor (devralınan izin), yoksa daraltılmış mı? Paylaşılan bir anahtar kullanıcının kendi izninden geniş bir alanı mı açıyor? 5. Kullanıcı sohbette "neye erişebiliyorsun?" diye sorduğunda modelin cevabı neye dayanıyor: gerçek bağlantı ve araç listesine mi, sistem promptundaki sabit bir metne mi? 6. Bir erişimi kapatmak ya da daraltmak için kaç ekran geçmek gerekiyor? Kapatma düğmesi erişimin gösterildiği yerde mi? Rapor biçimi: önce AI'ın okuyabildiği kaynakların tam listesi (kaynak, kapsam, okuma ya da yazma, kodda nerede tanımlı, arayüzde nerede görünüyor). Sonra her eksik için dosya ve satır, ne olduğu, kullanıcıya etkisi ve önerdiğin düzeltme. Arayüzde hiç görünmeyen kaynaklarla başla. ``` ### Uygulama promptu ``` Bu üründe "AI'ın neye erişebildiğini tek yerde göster" desenini uygula. Önce planı göster, onayımı aldıktan sonra kodu değiştir. Hedef davranış: 1. Tek bir "AI'ın erişimi" sayfası olsun. AI'ın okuyabildiği her kaynak orada listelensin: bağlı hesaplar, MCP sunucuları, proje dosyaları, bellek, web araması ve kurum yöneticisinin açtığı bağlantılar. 2. Her satırda dört bilgi dursun: kaynağın adı, kapsamı (hangi klasör, hangi gelen kutusu, hesabın tamamı mı), AI'ın yalnız okuyup okumadığı ya da yazabildiği, son kullanım zamanı ve hangi iş için kullanıldığı. 3. Liste koddan üretilsin: verilen OAuth kapsamlarından, kayıtlı araçlardan ve bellek tablosundan. Elle tutulan bir metin listesi olmasın. 4. Her satırda kapatma ya da daraltma düğmesi olsun. Kurumun açtığı ve kullanıcının kapatamadığı erişim bunu açıkça yazsın. 5. Ayarların başka yerlerindeki bağlantı, bellek ve dosya ekranlarından bu sayfaya bağlantı ver. Sohbette AI'a "neye erişebiliyorsun?" diye sorulduğunda cevap aynı listeden gelsin ve sayfaya bağlantı versin. Uygularken: - Kapsamı kullanıcının anlayacağı eylemle yaz: "gmail.readonly" yerine "e-postalarını okuyabilir, gönderemez". - Son kullanım için AI'ın her araç çağrısında kaynağı, zamanı ve işi kaydet. Böyle bir kayıt yoksa önce onu ekle. - Mevcut ayar ekranlarını kaldırma, onlardan bu sayfaya yol aç. - Bir test ekle: yeni bir bağlantı ya da araç kaydedildiğinde erişim sayfasında satırının kendiliğinden göründüğünü ve kapsamının doğru yazıldığını doğrula. ``` ### AGENTS.md kuralı ``` ## AI'ın erişimini tek yerde göster - AI'a yeni bir veri kaynağı, araç ya da bağlantı eklediğinde onu erişim sayfasının listesine de ekle. Listede görünmeyen bir erişimi birleştirme. - Her erişim satırında kapsamı, okuma ya da yazma iznini ve son kullanım zamanını göster. - Erişim listesini elle yazma. Verilen kapsamlardan ve kayıtlı araçlardan üret. - Bir erişimin kapatma düğmesini, o erişimin gösterildiği satıra koy. - Kullanıcı AI'a neye erişebildiğini sorduğunda cevabı aynı listeden ver. ``` ## Kaynaklar 1. [Use connectors to extend Claude's capabilities](https://support.claude.com/en/articles/11176164-use-connectors-to-extend-claude-s-capabilities), Claude Help Center 2. [Manage Claude’s tool access](https://support.claude.com/en/articles/13730515-manage-claude-s-tool-access), Claude Help Center, 16 Mart 2026 3. [How Claude suggests connected apps](https://support.claude.com/en/articles/14730684-how-claude-suggests-connected-apps), Claude Help Center, 23 Nisan 2026 4. [Configure permissions](https://code.claude.com/docs/en/permissions), Anthropic 5. [Use & manage Connected Apps in Gemini](https://support.google.com/gemini/answer/13695044?hl=en), Gemini Apps Help 6. [Data, Privacy, and Security for Microsoft Copilot](https://learn.microsoft.com/en-us/microsoft-365/copilot/microsoft-365-copilot-privacy), Microsoft Learn, 9 Temmuz 2026 7. [Secure & Governed Data Foundation for Microsoft Copilot - Foundational Deployment Guidance](https://learn.microsoft.com/en-us/microsoft-365/copilot/secure-govern-copilot-foundational-deployment-guidance), Microsoft Learn, 6 Mayıs 2026 8. [About App Privacy Report](https://support.apple.com/en-us/102188), Apple Support 9. [Tools (Model Context Protocol Specification, 2025-06-18)](https://modelcontextprotocol.io/specification/2025-06-18/server/tools), Model Context Protocol, 18 Haziran 2025 10. [“It’s a scavenger hunt”: Usability of Websites’ Opt-Out and Data Deletion Choices](https://www.usableprivacy.org/static/files/habib_chi_2020.pdf), Habib vd., Carnegie Mellon ve Michigan Üniversitesi (CHI 2020), Nisan 2020 --- Kaynak: https://tandem.komunite.com.tr · Metin CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.tr), promptlar ve kural MIT-0 (https://opensource.org/license/mit-0).